جلسه ۵۹۹

 و لیس نقیض اقتضاء الشیء إلّا لا اقتضاؤه لا اقتضاء مقابله یلزم من عدم اقتضاء أحد المتقابلین لزوم المقابل الآخر، نقیض اقتضای شی لااقتضا است نه اقتضای طرف مقابل او، این كه می گوییم كه دوشنبه اقتضای لون آبی را نمی كند دلیل نیست كه اقتضای لون سفید را می كند، نه، اقتضای سلب لونیت، یعنی یوم الاثنین لا یكون ازرق در اینجا عدم زرقابیت اقتضای سایر الوان را نمی كند بلكه رفع این لون را می كند نه این كه چیزی را به جای این بنشاند

 و لیس إذا لم یكن للممكن فی مرتبة ماهیة وجود كان له فیها العدم

 این طور نیست كه برای ممكن در مرتبه ماهیت وجودی نباشد برای ممكن در آن مرتبه عدم صدق كند، وقتی در مرتبه ممكن فرض كنید كه ذات زید كه ممكن است در نظر بگیرید آیا اقتضای وجود می كند؟ نه! اقتضای وجود نمی كند، همان طوری كه اقتضای وجود نكند پس دلیل نیست كه باید اقتضای عدم كند، وقتی كه ذات ممكن را درنظر می گیریم حتما ذات نباید باشد، نه! ممكن است باشد، خود ذات فی حد نفسه نه اقتضای وجود را می كند نه اقتضای عدم را وجود و عدم دو وصفی است كه به وجود ممكن برمی گردد نه ذات ممكن، ذات ممكن لا اقتضا است نسبت به وجود و نسبت به عدم. لكونه نقیض الوجود لأن خلو الشیء عن النقیضین فی بعض مراتب الواقع غیر مستحیل بل إنما المستحیل خلوه فی الواقع

 این كه شیء از هر دو نقیض در بعضی مراتب یعنی در مرتبه ماهوی یعنی در مرتبه ذات نه در مرتبة خارج، نه در مرتبه حكایت از خارج، نه در مرتبه مصداقیت خلو شیء از وجود وعدم درمرتبه ماهیت اقتضا نمی كند كه در خود واقع هم متصف به یكی از این دو نباشد، زید یا هست یا نیست خود ذات نه اقتضای وجود می كند نه عدم ولی در واقع ازشما سوال می كنند: زیدی كه تصور كردی هست یا نیست؟ جواب می دهیم یا هست یا نیست آن اقتضای نسبت به واقع غیر مستحیل بل انما المستحیل خلوه فی الواقع اینكه در واقع خالی باشد از یكی از این دوتا بالاخره ذات زید در خارج یا ما به ازاء دارد، یا ما به ازاء ندارد این كه ذات زید در خارج ما بازاء نداشته باشد نه وجود نه عدم این مستحیل است ولی نسبت به خود ذات زید فی حد نفسه نه عدم در ذهن ما می اید نه وجود، هیچ كدام