ماهیت و کیفیت ثبوت آن در مراتب وجود

اشکال و ایراد بین مرحوم کمپانی و مرحوم آسید احمد کربلائی در اینجا بود که تصور مرحوم کمپانی این بود که وقتی یک مرتبۀ وجود تحقق خارجی پیدا می‌کند ارتباطش با مرتبۀ بالا قطع می‌شود. آنها هم قائل هستند به اینکه افاضه از آنجا می‌آید بلکه ارتباط ذاتی‌اش قطع می‌شود به این معنا که دیگر آن وجود و آن حیثیت فنا و معلولیت که لازمه‌اش عدم استقلال خارجی است، آن حیثیت فنا و معلولیت را در آن بروز و ظهور خارجی ندارد. بله، آن عنایتی که به او می‌شود آن عنایت می‌آید و در یک مرتبه می‌ایستد و آن لباس را به تن می‌کند و دیگر آن لباس را درنمی‌آورد و به تن دیگری نمی‌کند. یعنی وقتی که در یک مرتبه‌ای از وجود قرار گرفت و آن وجود آمد و در این مرتبه یک شکل و ظهور خارجی ایجاد کرد، دیگر نمی‌توانیم بگوییم که آن مرتبۀ علیا نسبت به مرتبۀ سفلیٰ حضور عینی و خارجی دارد. بله، می‌توانیم بگوییم که آن در همان مرتبۀ علیائیت خودش هست ـ کلام مرحوم کمپانی به این کیفیت است ـ ولی بر مرتبۀ سفلیٰ افاضه می‌کند و او را زنده نگه می‌دارد و نمی‌گذارد بمیرد. به همین مقدار اضافۀ بر این است.

مرحوم کمپانی ـ رضوان الله علیه ـ انکار نمی‌کنند که تمام وجوداتِ مادون همه از نقطه‌نظر وجودی به وجود مافوق مرتبط هستند. آنها همه از حکماء و فلاسفۀ موحد و الهی هستند. چطور ممکن هست آنها واسطۀ بین مبدأ فیض و ظهورات و تعینات فیض مقدس را انکار بکنند؟! این مسئله این‌طور نیست. نه، آنها این را می‌گویند که آن فیض در عین اینکه جریان دارد ولی آن فیض می‌آید و یک تشکل خارجی می‌سازد که نمی‌توانیم بگوییم که آن تشکل خارجی همان تشکل عالی است. نه! یک تشکل خارجی است که از آنجا تغذیه می‌شود. این‌طور مثال بزنیم شما درمقابل یک آینه بایستید؛ این عکس شما الآن در آینه می‌افتد بعد یک آینه درقبال این آینه قرار بدهید عکس آن آینه در آن آینه می‌افتد. یک آینه هم در این کنار قرار بدهید چندتا عکس در اینجا هست. هر شخصی که بیاید و به یکی از این آینه‌ها نگاه کند یک عکس مجزا می‌بیند. فرض کنید یک پرده‌ای اینجا افتاده است این شخص می‌آید این آینه را می‌بیند و هیچ اطلاعی از مرائی متعدده ندارد. یک عکس در اینجا می‌بیند خب این عکس، ظهور آن مرآت دیگر است ولی این ظهور یک ظهور مجزای خارجی است یعنی در اینجا سه عکس مجزا می‌بینیم؛ یک عکس این مرآت و یک عکس آن مرآت و یکی هم فرض کنید خود همان عین خارجی که الآن درمقابل مرآت ایستاده است. مسلّماً این شخصی که الآن درمقابل [مرآت] ایستاده است این شخص عکس نیست بلکه صورتی از این به‌واسطۀ انعکاس نور، ـ نور یعنی امر خارج از وجود ـ امری که خارج از وجود این شخص است آمد و صورت این را در آینه منعکس کرد. همان انعکاس صورت این در خارج به یک نحوۀ دیگری نور آمد و یک امر ثالثی را ایجاد کرد. یک هم‌چنین ارتباطی که سه چیز مجزا در اینجا هست.