ماهیت و وجود در فلسفه اسلامی

وقتی که از ابن‌فارض سؤال‌ می‌کنند:

او جواب می‌دهد: أجَل! عِندی بأوصافِها علمُ!‌ می‌گوید که بله،‌ می‌دانم ولی آنجا چیزی است که در قالب عبارت‌ نمی‌تواند قرار بگیرد! مطلب این است! یعنی واضع لغت، لغت و کلمه‌ای که بتواند از حقایق در آن وجود منبسط و آن وجود بالصرافه‌ بخواهد تعبیر کند تابه‌حال نیامده است چون هر لغتی که بخواهد وضع بشود به‌لحاظ آثار او و ظهور خارجی اوست در آنجا که اصلاً ظهوری نیست پس چه لغتی وضع بشود؟! اینکه واضع لغت‌ می‌آید برای این حیوان، فرس وضع‌ می‌کند به‌خاطر این است که این دارای یک آثار و ظهور خارجی است که با گاو و خر فرق‌ می‌کند. اسب با خر خیلی تفاوت‌ می‌کند!

اگر این خر جلو نرود که اسمش را خر‌ نمی‌گذارند، اسمش را‌ اسب کوچک می‌گذارند! چون جلو‌ می‌رود اسمش را‌ خر می‌گذارند! آن اسب هم که از عقب راه‌ می‌آید اسم آن را اسب می‌گذارند! خب این واضع وقتی نگاه کرد و دید اینجا گوسفند هست و اینجا گاو تشریف دارد و اینجا سبزه هست آنجا آب حوض هست این ظهورات خارجی را که‌ می‌بیند اسامی مختلف برای هرکدام‌ می‌گذارد.

پایه و اساس تمام آیات قرآن براساس مبانی فلسفی و عقلانی و منطقی

حالا اگر در جایی ظهور، بروز، رنگ، لون، طعم و خصوصیات ظاهری نباشد در آنجا برای آن ذاتی که دارای یک هم‌چنین وضع است چه اسمی را واضع لغت وضع کند؟! واضع لغت چگونه‌ می‌تواند از حال‌وهوایی که در آنجا وجود دارد [لغت وضع کند]؟! اولاً خودش که نرفته آنجا را ببیند که بعد بلند شود بیاید و لغت جعل کند! آن واضع لغت بیچاره یک دستش به جلو و یک دستش به عقبش است مگر اصلاً‌ می‌تواند چیزی را بفهمد که حالا بیاید [وضع] بکند؟! او که نرفته آنجا را ببیند چطور‌ می‌تواند [وضع کند]؟! آن کسی که خبر از دین و شرع پیغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم دارد چطور‌ می‌تواند بیاید مردم را فتوا و حکم بدهد و تکالیف برای مردم ایجاد کند؟!