ماهیت و وجود در فلسفه اسلامی

دلیل حجیت عقل

بسیاری از مبانی و موازین و قوانین ما مقیاس فلسفی دارد و به‌خاطر همین عقل حجت است! برای همین قضیه است حالا چه خدا در قرآن بگوید و چه نگوید! آن امیرالمؤمنین علیه‌السّلام که در روز غدیر پیغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم دستش را بالا برد این مبنای فلسفی دارد حالا اگر امیرالمؤمنین روز غدیر نبود خب ما باید از چه کسی [تبعیت] کنیم؟!

فرض‌ می‌کنیم اصلاً روز غدیر نبود، تمام اصول اسلام مبنای فلسفی و عقلانی دارد. تمام مبانی اسلام از اعتقادات گرفته تا همۀ اینها مبنای عقلی دارد. اگر فرض کنیم که روز عید غدیری اصلاً نبود ﴿ٱلۡيَوۡمَ أَكۡمَلۡتُ لَكُمۡ دِينَكُم﴾¹ نبود یا ﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلرَّسُولُ بَلِّغۡ مَآ أُنزِلَ إِلَيۡكَ مِن رَّبِّكَ﴾² نبود در موارد مختلف رسول خدا امیرالمؤمنین را به‌عنوان خلیفه بعد از خودش «إنَّ هذا أخی و وَصّیی و خَلیفَتی مِن بَعدی»³ [معرفی نمی‌کرد] و اگر هیچ‌کدام از اینها نبود و ما بعد از پیغمبر بودیم، الآن پیغمبر را دفن کردیم و بدن مبارک حضرت را در زیر خاک قرار دادیم، حالا باید سراغ چه کسی برویم؟! از اینهایی که در مدینه هستند؛ ابوبکر، عمر، عبدالرحمن بن عوف، سلمان، مقداد، ابوذر، ابوهریرۀ بی‌پدرومادر‌ و سمرة بن جندب که پیغمبر گفتند: شجره و نخلش را از خانۀ همسایه بکنند و جلوی او بیندازند؟!⁴ همین [شخص] در دربار شام رفت و خدا‌ می‌داند هزاران حدیث این سمرة بن جندب وضع کرد و بعد که والی شد در بصره یا در یک جای دیگر آن‌قدر از شیعیان کشت و اطفال آنها را سر‌ ‌برید!⁵ همین راوی حدیث از رسول الله صلّی الله علیه و آله و سلّم! همین عالی‌جناب! اینها افتخارات اسلام هستند!! اگر همۀ اینها نبود؛ اگر قضیۀ غدیر نبود ما بودیم و این عمر و جناب ابوبکر که ایستاده ریشش تا عانه رسیده و عمامه هم گذاشته که از این در‌ نمی‌تواند بیرون برود! این یک مورد بود. آن عمر گوساله‌اش هم پشت ‌سرش ایستاده و منتظر است که این خلیفه بشود و او هم بعداً بیاید و مسند را بگیرد و همین‌طور... یک علی ‌بن ‌أبی‌طالب مظلوم بندۀ خدا با چندتا از همان سلمان و اینها که بودند آنجا رفته است. اگر ما بودیم و هیچ چیز نبود چه باید بکنیم؟! عقل به ما چه‌ می‌گوید؟! یعنی واقعاً این افرادی که‌ دنبال [ابوبکر و ... هستند] عقل ندارند!