ماهیت و وجود در فلسفه اسلامی

خوب است انسان همیشه دستش باز باشد نه‌اینکه بسته باشد! دست بسته خوب نیست! دستش باز باشد! علت این حرکات مختلف چیست؟ فقط ارادۀ مرید! مرید وقتی که اراده بکند دست باز‌ می‌شود و وقتی اراده بکند بسته‌ می‌شود! یک دست است و چیزی اضافه نشده و هیچ چیز در اینجا نیامده ضم ضمیمه‌ای باشد که باعث بشود این حرکت و این انقلاب ما [به‌وجود بیاید]. فقط ارادۀ مرید در اینجا هست هیچ امر دیگری نیست. الآن من اراده‌ می‌کنم و دستم را‌ می‌بندم، ببینید! این دست که بسته شد هم شکل آن عوض شد و هم اثرش مترتب است. حالا به‌درد مشت زدن می‌خورد! این‌طوری مشت‌ می‌زنند! تا حالا دیده‌اید با دست باز مشت بزنند؟! نه! تا می‌خواهد طرف را بزند این دست را‌ می‌آورد و او می‌فهمد! دست باز به‌درد اینجا‌ نمی‌خورد! آن به‌درد بعد‌ می‌خورد! الآن اینکه به‌درد اینجا‌ می‌خورد دست بسته است. شب که در منزل می‌رود می‌بیند دست بسته به‌درد‌ نمی‌خورد! آن حال برای تا الآن بود حالا باید طور دیگر باشد! اینها را باید انسان بداند دیگر! آدم باید نکته‌دان باشد! هر سخن جایی و هر نکته مقامی دارد!

گفت که همان شب اول شروع کرد از او از اعتقادات [سؤال کرد]! گفت که بفرمایید ببینم اثبات صانع را با ادلۀ عقلیه و شرعیه [بیان کنید]! گفت که من خیال‌ می‌کردم شب عروسی من است‌ نمی‌دانستم که شب اول قبرم است! این موقع باید از مطالب دیگر صحبت کرد مطالب بهتر از قبر و نکیر و منکر باید صحبت بشود، نه از اعتقادات! بگذارید چند سالی از زندگی ما بگذرد آن‌وقت کم‌کم یک چیزهایی می‌فهمم که آیا اصلاً خدایی هست! فعلاً بگذار کار خودمان را بکنیم و زندگی‌مان را بکنیم!

مفهوم ماهیت!

علیٰ‌کلّ‌حال این ارادۀ مرید باعث‌ می‌شود که این حرکت الآن در اینجا پیدا بشود. آن اصل مسئله که دست است همان وجود است! این حرکتی که به خودش‌ می‌گیرد، ماهیت می‌شود. پس ماهیت کجاست؟ ماهیت چیست؟ آیا‌ می‌توانیم بگوییم که دیگر جدای از وجود است؟! نه، وجود آمده و این تغییر را به خود‌ می‌دهد و این تغییری که الآن دارد به خود‌ می‌دهد چیزی جدای از خودش که نیست! همه هم دارید‌ دست من را می‌بینید! هیچ چیز جدای از خودش نیست. فقط تنها چیزی که هست ارادۀ مولا است که او را به اَشکال مختلف درمی‌آورد. شکلی در خارج نیست! شکل هست ولی از جایی نیامده خود همین است! روی این مسئله فکر کنید، یعنی بیشتر فکر کنید، می‌دانم که متوجه شدید. اگر روی آن دقت کنید آن‌وقت از اینجا به بعد‌ روی مسئلۀ تشکیک می‌آییم که ببینید قضیۀ تشکیک در وجود چه معنا دارد. اگر این مسئله حل بشود آن‌وقت تشکیک وجود مثل آب خوردن است، از ماستی که هم‌ می‌زنید و آب روی آن‌ می‌ریزید و دوغش‌ می‌کنید راحت‌تر است! این‌همه بساطی که در کتب آمده که یکی تشکیک‌ در وجود و یکی تشخص در وجود قائل شده‌، مسئلۀ اختلافات مرحوم سید احمد و کمپانی و توحید علمی و [مطالب] علامه و تذییلات مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ همۀ اینها مثل پف‌ در هوا می‌رود و هیچ اشکالی نسبت به این مسئله دیگر باقی‌ نمی‌ماند إن‌شاءالله.