ماهیت و وجود در فلسفه اسلامی

دوتا پیش‌نماز در یک مسجد و محراب در طهران دعوایشان گرفت! بعد آمدند بالأخره صلح و صفا دادند و گفتند که بابا یک روز تو بیا و یک روز تو بیا. اول گفتند که ظهرها تو بیا و شب‌ها تو بیا. گفت که نه‌خیر! در شب دکان‌ها تعطیل‌ می‌شود و مرید بیشتر است و زیادتر‌ می‌آیند. ظهر اصلاً کسی‌ نمی‌آید؛ هفت یا هشت‌تا بیشتر‌ پشت سرِ آدم نمی‌آیند و فایده ندارد! گفتند که خب یک روز ظهر تو بیا و شب تو بیا و فردا عوض‌ می‌کنیم. گفت که نه،‌ اینکه‌ نمی‌شود! یک روز‌ می‌آید و فردا نوبت اوست. بالأخره توافق شد بر اینکه مثلاً یک روز در میان ایشان صبح و ظهر و شب بیایند و یک روز در میان ایشان [صبح] و ظهر و شب بیایند که هردو از مریدها استفاده‌ ببرند! حالا ما براساس تخیل خودمان امروز به این باغچه و گل آب‌ می‌دهیم فردا تخیل را عوض‌ می‌کنیم و فردا به‌جای باغچه‌ می‌آیم به سنگ‌ها آب‌ می‌دهیم فش فش فش‌ می‌خواهیم آب بدهیم این سنگ‌ها بالا‌ بیایند! می‌گوییم که همۀ اینها ماهیت است و ماهیت یک امر عدمی است. بیخود چه کسی گفته که باید به علف آب داد؟! اصلاً من می‌خواهم به سنگ آب بدهم! خب بده دیگر! می‌بینی که نه، آب دادی و بعد تبخیر شد و بالا رفت. پس معلوم‌ می‌شود یک واقعیتی در پشت قضیه هست یعنی اثری در این هست که در آن نیست! این اثری که در این هست و در آن نیست از ماهیت آمده است! ماهیت که شما گفتید امر عدمی است پس از کجا آمد؟! وجود، وجود هم که ظهوری ندارد خود وجود فی‌حدّنفسه اگر ظهور پیدا کند که‌ همان ماهیت می‌شود جان من! ما که غیر از وجود و ماهیت چیز ثالثی که نداریم! ماهیت را که شما امر عدمی گرفتید و عدم یعنی پوچ و هیچ! هیچ اثری بر او مترتب نیست؛ ﴿كَسَرَابِۢ بِقِيعَةٖ يَحۡسَبُهُ ٱلظَّمۡ‍َٔانُ مَآءً﴾¹ آن که امر عدمی ‌شد وجود هم که ظهور ندارد پس حالا فهمیدید که نفهمیدند ماهیت چیست! ماهیت امر عدمی نیست ماهیت امر وجودی است! چه کسی گفته که امر عدمی است؟! ماهیت امر وجودی است. وجود، خارج، متحقق و متعین است. اما صحبت در این است این ماهیت که امر وجودی است امری درقبال وجود و هم عرض با وجود است که دو امر اصیل در اینجا محقق بشود که یکی وجود و یکی ماهیت باشد، آیا به این کیفیت است؟! اینکه نه! پس امر وجودی است که همان امر وجودی آثار و خواص خود وجود است که این را در جلسۀ قبل خدمت رفقا عرض کردیم و رفقا روی این قضیه مطالعه و دقت بکنند که إن‌شاءالله از جلسۀ بعد بحث راجع به تشکیک را مطرح بکنیم.