
کیفیت اشتداد در جوهر نفس
تحلیل رابطه ذات و تدبیر در مراتب وجودی نفس
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به تبیین دقیق کیفیت اشتداد در جوهر نفس میپردازند. بحث با تفکیک میان دو نوع تعریف برای حقایق اشیاء آغاز میشود؛ نخست تعریفی که به ذات شیء فیحدنفسه بازمیگردد و دوم تعریفی که ناظر به نسبت و ارتباط آن ذات با امور خارجی است. استاد با بهرهگیری از این مبنا، کیفیت تعلق نفس به بدن و نقش تدبیری آن را تحلیل کرده و نشان میدهند که چگونه شدت و ضعف در افاعیل تدبیری نفس، نشاندهنده مراتب کمال و نقص در تجوهر ذات اوست. در ادامه، این قاعده به غرائز و قوای مادی نیز تعمیم داده شده و تفاوت میان اجسام نوعیه بر اساس تفاوت در مبادی فصول ذاتیه تبیین میگردد. در نهایت، تفاوت ادراک زمانی انسان با ادراک اولیاء الهی که از ظرف ماده فراتر رفتهاند، به عنوان شاهدی بر مراتب وجودی و اشتداد جوهری مورد بررسی قرار میگیرد.
کیفیت اشتداد در جوهر نفس
5فَیُؤخذُ المَملکةُ و البَناءُ فی حَدیهِما بِالاعتبارِ الثّانی لا بِالاعتبارِ الأوّل و کُلّ مِنَ الاعتبارَین مُمکنُ الانفِکاکِ عَنِ الآخَر.
خب این به اعتبار دوم مملکت و بنّا را ما در تعریف این دو میآوریم. هرکدام از این دو اعتبار را میتوانیم از دیگری منفک کنیم؛ یکی را در تعریف بیاوریم آن یکی را نیاوریم یااینکه آن یکی را بیاوریم و این را نیاوریم یا هردو را باهم بیاوریم. میگوییم که آقا مَلِک به جنبندهای حیوان میگویند، که این حیوان ...، واقعاً حیوانها! ـ این حیوان هیچچیز نمیفهمد. فقط و فقط هم ... البته منظور ما این پادشاهان خارج هستند آنهایی که سابق بودند و ظلم میکردند و فقط دنیا را میخواستند نه عقبیٰ!
من یک چیز عجیبی میخواندم که ـ عجیب که نه البته بنده این قضیه را شنیده بودم الآن در راه میآمدیم به آقای ... میگفتم که در اینترنت نگاه میکردم ـ یک شهری در فرانسه هست همین الآن هم هست، خیلی خوب و عالی إنشاءالله خدا قسمت کند، در آنجا چند ماه در سال لخت مادرزاد بودن قانونی است! یعنی قانون و مجلس تصویب کرده که انسانها میتوانند کَما وَلدَته أُمُّه [باشند]! داریم کسی که برود زیارت کند یا در مورد روز عرفه داریم کسی که روز عرفه را ادراک کند «یَخرُجُ مِن ذُنوبه کَما أخرجَ مِن أمه»1 همینطوری آدم که از مادر با شلوار یا لباس زمستانی یا تابستانی بیرون نمیآید همینطوری راحت! این خرس گندهها همینطوری...! اصلاً قانون است که میتوانند. البته من شنیده بودم که در آفریقا جاهایی هست که بنده خودم موفق به زیارت نشدم ولی تا نزدیکی آنجا تا حدود دویست یا سیصدمتری رفتم ولکن موفق نشدم چون دیدیم خیلی اوضاع بد است وقتی گفتند که پشت آن درختها را که میبینی از آنجا شروع میشود گفتم که خب بس است! چون ما شما را عدل و موثق میدانیم ما آن اخبار شما را که به رأیالعین و حسی اخبار کردید، نه حدسی، اخبار حسی شما را چون ما [موثق] میدانیم کفایت میکند، این نیاز نیست و برگردیم و برگشتیم!! محظوظ نبودیم دیگر!! بعضیها نصیب ندارند! تنها سیاهها نبودند و گفتند که سفیدپوستها مثل فرانسویها و امثالذلک بهخصوص فرانسویها هم بهوفور هستند و اصلاً در اینجا بساطی هست و بقیه هم میآیند تماشا میکنند! این قضیهای بود که آنجا دیدیم و در چند جای دیگر هم گفتند که هست. در جاهای دیگر هم خب دیده و شنیده بودیم که مثلاً در کشورهای خارج حمامهایی هست که حمامهای حائلی؟؟؟ است! در آنجا قانون هست که چون لباس کثیف است و میکروب و ویروس و اینها دارد خوب نیست کسی با لباس وارد بشود و لذا آنجا در این برکهها و حمامها و اینها، همه لباسها را درمیآورند و به این نحوه هست!
- . تفسیر العیّاشی، ج ١، ص ١٠٠:
«عن أبیبصیر، عن أبیعبدالله علیهالسّلام، قال:”إنَّ العبدَ المؤمنَ حین یَخرُج من بیته حاجًّا، لا یَخطو خُطوةً و لا یَخطو به راحلتُه إلّا کتب اللهُ له بها حسنةً و مَحا عنه سیّئةً و رَفَع له بها درجةً، فإذا وقفَ بعَرَفاتٍ فلو کانت له ذنوبٌ عدَدَ الثَّریٰ، رجَع کما وَلَدَته أمُّه، فقال له: استأنِفِ العملَ!»؛ شرح فقراتی از دعای افتتاح، ص 36.
- . تفسیر العیّاشی، ج ١، ص ١٠٠:
