کیفیت اشتداد در جوهر نفس

شدت و ضعف داشتن تدبیر نفس

ایشان می‌فرمایند که وقتی خود ایشان دچار کسالت شده بود سؤال کردند که شما خودتان طبیب هستید و این بیماری هم یک بیماری که غیر قابل علاج نیست و شما صدها نفر را علاج کردید درحالی‌که دیگران عاجز بودند [پس چرا خودتان را علاج نمی‌کنید]؟ ایشان جوابی می‌دهد و می‌گوید که نفس دیگر در تدبیر خود ناتوان مانده است یعنی این عقاقیر، احشا؟؟؟، ادویه و امثال‌ذلک درصورتی مؤثر است که نفس آن زمام تدبیر را به‌دست بگیرد وقتی آن از نظر تدبیر ضعیف بشود [دیگر نمی‌شود علاج کرد]. فرض کنید شما به‌جای یک استکان از این ادویه اگر یک خمره هم در شکم طرف بریزید فایده‌ای ندارد! بالأخره این نفس است که این خواص را می‌گیرد و توسط اجهزه و وسائط و آلاتی که دارد آن را در جای خودش قرار می‌دهد وقتی که نفس به‌واسطۀ عللی نتواند این را تدبیر بکند [علاج نمی‌شود] چون که دیگر پرونده‌اش دارد بسته می‌شود، مدام او را این‌طرف و آن‌طرف می‌کنند و مدام به او پمپ می‌گذارند و خونش را می‌چرخانند و دماغش را سوراخ [می‌کنند] و کلۀ او را فلان می‌کنند. بدبخت دارد می‌میرد دیگر! رهایش کنید و بگذارید خودش [بمیرد] و همین‌طوری رد شود. مدام این‌طرف و آن‌طرف [می‌کنند]! دیگر نفس فایده‌ای ندارد! دیگر غیر از زجر کشیدن اثری ندارد! خب دراین‌صورت دیگر از دست او کاری برنمی‌آید و دیگر آن عقاقیر و ادویه نمی‌تواند تأثیر بگذارد.

بنابراین می‌بینیم همین نفس از نقطه‌نظر تدبیر شدت و ضعف دارد گاهی اوقات این نفس در تدبیرش آن‌قدر قوی است که شخص بسیار با نشاط و سر حال حرکت و جست‌وخیز می‌کند در خیابان راه می‌رود و می‌دود و خیلی بانشاط و اینها است بعضی از اوقات نه، می‌بینیم که سروکله آویزان است و ... می‌گویند که آقا بلند شو و به آنجا برو، اینجا گرم است [ولی نمی‌رود] می‌گویند که تنبل نرو به سایه، سایه خودش می‌آید! نمی‌تواند دو قدم بلند شود و به آنجا برود!