تحلیل اشتداد و ضعف در جواهر و اعراض

کیفیت ادارۀ مسجد او با بگو و بزن و زد و بست‌ها و این را ببین و او را دور بزن بود! رفته بود با تبانی و این‌طرف و آن‌طرف و فلان امام جماعت بدبخت مسجد را بیرون کرده بود! بعد هم به این عنوان که بله، اهالی او را نمی‌خواهند و بعد هم به اصرار اکید آمدند و ما آوردند! حالا خبر ندارد که ما از همه چیز خبر داریم! یکی این‌طور است و یکی هم اصلاً مسجد را رها می‌کند و به مشهد می‌رود! می‌گوید که برو بابا! ما نباید معطل مسجد بشویم جان من! دنبال امام رضای خودمان برویم! انسان این دوتا را نگاه می‌کند آن‌وقت می‌بیند که نه بابا مثل اینکه انسانیت هم قابل اشتداد و ضعف است! چنان که منطقین می‌گویند هم معلوم نیست که درست باشد! خود انسانیت و خود آن حقیقت مجرده‌ای که آن حقیقت مجرده یک سمت به‌سوی کثرت و یک سمت به‌سوی وحدت دارد، آن اشتداد و ضعف دارد. این همه‌اش کثرت است؛ تفکرات کثرت دارد؛ شب دارد می‌خوابد [فکر می‌کند که] چطور بروم فلانی را دور بزنم و ریشه‌اش را بکَنم! در بازار این و آن را ببینم و حاجی فلان را ببینم عطارباشی و سمسار کذا را ببینیم و با آن این‌طور کنم! او چهار تکبیر زده بر هرچه هست! می‌گوید که شب بخوابیم قبل از اذان بلند شویم و یک حال‌وهوایی [پیدا کنیم] و برویم، مسجد بود یا نه به جهنم! می‌خواهد باشد [یا نباشد]! مرید بود نبود به درک! کسی می‌خواهد بیاید پشت سر بایستد [نمی‌خواهد، نایستد]! موقع نماز که می‌شد می‌گفت: الله اکبر! هر کسی می‌خواهد پشت او بایستد هر کسی می‌خواهد نه، من نمازم را می‌خوانم در محراب هم می‌خوانم حالا هر کسی می‌خواهد به فیض برسد خودش بلند شود بیاید، چرا من نمازم را به تأخیر بیندازم؟! چرا من خودم را محروم کنم؟!

امیرالمؤمنین علیه‌السّلام یک عبارتی دارند خیلی عبارت مهمی است. رفقا ما باید این را همیشه در ذهن داشته باشیم! مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ در روح مجرد آورده‌اند که امیرالمؤمنین دارد: «وَ لَکِنّی لا أرَى إصلاحَکُم بِإفسادِ نَفسی»؛¹ من آخرت خودم را به‌خاطر مصالح دنیای شما خراب نمی‌کنم! یعنی حواستان باشد اگر یک جایی بین آخرت و دین من و بین دنیای شما تعارض واقع بشود بدانید ما دنیا را به شما واگذار کردیم! این نکته را درست می‌بینیم که عکس آن است؛ فقط مصلحت دنیا و فقط مصلحت عوام و فقط مصلحت هواها و مسائل نفسانی است! ولی این عبارت امیرالمؤمنین همیشه باید جلوی چشم یک فرد سالک باشد! حالا ما می‌رویم حفظ می‌کنیم که همیشه حفظ داشته باشیم.