تحلیل اشتداد و ضعف در جواهر و اعراض

کتاب انسان کامل که عبدالکریم جیلی نوشته است،¹ یک دفعه در رادیو دیدم که یک خانمی داشتند عرفان می‌گفتند و از بعضی افراد که فوت کرده‌اند نقل می‌کردند و می‌گفتند که شخصیت ایشان این‌قدر بزرگ است که امثال عبدالکریم جبلی‌ها و امثال ملاصدراها ... گفتیم: بله‌بله! همین‌طور است که می‌فرمایید! آخر بابا تو برو آبگوشتت را بپز و مسائل دیگر! آخر تو را چه به اینکه بیایی و عبدالکریم جیلی را عبدالکریم جبلی بگویی! لابد کاغذ هم در دستش بود! بله! آن انسان کاملی که او گفته است کجا پیدا می‌شود؟!

مفهوم انسان کامل

واقعاً اگر ما بخواهیم به افراد و مراتب کمالیۀ افراد نگاه بکنیم همۀ افراد را یکسان می‌بینیم؟! انسان کامل به چه کسی می‌گویند؟ انسان کامل به کسی می‌گویند که همۀ صفات جمالیه و جلالیه را در مظهریت خودش جمع کرده است. چون بالأخره انسان مقام خلافة اللهی دارد دیگر، این مقام خلافت اقتضاء وجود صفات مُستَطرَفٌ عنه را می‌کند. این صفات را در خودش جمع کرد. حالا شما دو نفر را کنار هم بگذارید و راجع به احوال اینها بررسی کنید؛ یکی مثل مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ یکی هم مثل یک فرد دیگر حالا مثلاً هردو سواد هم دارند. صفات و خصوصیات و افکار اینها را بررسی کنید؛ حالات اینها را با زن و بچه‌شان و با اجتماع، نحوۀ عبادت، نماز خواندن، اهتمام و مسائل آنها را بخواهید بررسی کنید.

تفاوت مرحوم علامه طهرانی رضوان الله تعالی علیه با سایر افراد

یک وقت با مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ به کتاب‌فروشی رفتیم البته بعد از انقلاب بود و ایشان به مشهد رفته بودند در یکی از سفرهایی که طهران آمدند صبح باهم به آنجا رفتیم یک کتاب‌فروشی بود همین‌طور داشتند قدم می‌زدند که کتاب بگیرند. یادم هست که به‌دنبال تتمۀ مجلدات اعیان الشیعه بودند یک مقداری هم آنجا داشت و گرفتند. بعد همین‌طور که داشتیم می‌رفتیم یک‌دفعه به یکی از آقایان طهران برخورد کردیم خیلی از نظر قیافه و مسائل و این حرف‌ها از آقا کم نمی‌آورد بلکه یک‌قدر هم بالاتر بودند! بله، از این نظر ترجیح داشت! خب این یک به هیچ! بعد در صحبت و اینها آمد که بله ‌بله ما إن‌شاءالله برای مکه عازم هستیم. ما خیلی با مردم سروکار داریم و شما ندارید آقا! ما خسته می‌شویم و شما نمی‌شوید! ما خسته می‌شویم و احتیاج به یک تفریحی داریم! خب حالا مگر مجبوری دروغ بگویی؟! مگر آقا از تو پرسیدند که کجا می‌خواهی بروی! بله آنجا که باید برویم ...، یک‌دفعه دید خیلی خراب شد! گرچه در آنجا هم بالأخره اشتغال و اینها هست. همین‌طور در چشمشان نگاه می‌کردند! در یک دقیقه در حرفش ده‌تا تناقص بود! مگر مجبوری؟! همین دو نفر را کنار هم بگذارید! این یک آقا آن‌هم یک آقا! این آرامش، سکون، وقار، مطلب و حرفش، آن یکی همین‌طور مثل فرفره تا آخر [حرف می‌زد]! حالا خب فرفره درست بچرخد نه‌اینکه چرت‌وپرت و خزعبلات تحویل بدهد! واقعاً اگر یکی اصلاً نه منطق خوانده و نه جوهر و عرض می‌فهمد، کدام‌یک از این دو انسان‌تر از آن یکی است؟ رفتار اجتماعی و ارتباط او را با افراد می‌بیند، حالا هم او مسجد داشت در آن موقع و هم مرحوم آقا داشتند [و بعد] به مشهد رفتند دیگر.