تبیین دیدگاه مشاء درباره تشکیک در ماهیات

حالا این مفهوم در خارج افراد مختلفى دارد، آن افراد مختلف خارجى به‌عنوان فردیت براى او است که آن فردیت خارجى جنس و فصل دارد. أمرٌ مشترکٌ بینَ الأفراد. یا مثلاً له لونٌ که داراى خصوصیتى است و آن مشترک است و آن فرد فصلى دارد که این است که هر فردى که این خصوصیت را داشته باشد رنگ سواد آن بیشتر از اوست. آن «این خصوصیت را داشته باشد» به سواد ارتباط ندارد بلکه به خود آن خصوصیت فردیت کار دارد که آن فردیت سواد را از فردیت سواد دیگر تمیز مى‌دهد، اسم آن را فصل گذاشته‌اند پس فصلى که در اینجا منظور مشائین است، نه فصل در خود ماهیت سواد است بلکه فصل در فردیت خارجى است که آمده است.

البته مرحوم حاجى در اینجا توضیحى دادند که خیلى پیچیده است و خیلى خلاصه و ساده‌اش این است که بنده در اینجا خدمتتان عرض کردم.

بنابراین دیگر اشکال به مشائین وارد نمى‌شود که اینها گفته‌اند که سواد داراى جنس و فصل است. این مسئله تمام شد و حکومت مرحوم آخوند در باب مقام اول این بود که حق با مشائین است و ماهیات شدت و ضعف برنمى‌دارد و مسئلۀ سواد که در اینجا مطرح است، خود اصل سواد این عبارت از یک حقیقت مطلقه است که آن عبارت از مرتبۀ خاصى است که این خصوصیت را دارد.

بررسی مسئلۀ اشتداد در مورد مقدار و کم

حالا صحبت در این است که آنچه را که به‌نظر بنده در اینجا مى‌رسد این است که ما بین کم و کیف باید تفاوت قائل شویم که خود مرحوم آخوند بعداً این مسئله را در مقام چهارم یا در مقام سوم بیان مى‌کنند که آیا کم و کیف باهم فرق مى‌کنند یا نه؟ اما قبل از اینکه به آنجا برسیم ما این مطلب را در اینجا در مقام اول به‌نحو اجمال مى‌گوییم و بعداً در آنجا خود مرحوم آخوند توضیح مى‌دهند گرچه در آنجا هم نظر ما با نتیجه‌ای که ایشان مى‌گیرند تفاوت دارد.