تبیین تشکیک در ذات و ذاتیات

این به مقداریت ربطى ندارد و به کمیّت مربوط نیست، این خارج از طبیعت مقداریه است اما این اختلاف تابع طبیعت مقداریه است و خارج از این طبیعت نیست. از نظر استعدادات ماده مى‌تواند به‌نحوى ظهور و بروز پیدا کند که یک سهم بیشتر را از مصداق ببرد. این ماده به‌نحوى است که سهم کمتری را از این مصداق مى‌برد ولى هردو در صدق مفهوم بر خود اینها مساوى هستند.

فَکلٌّ مِن الطویلِ و القصیرِ ... وقتی که هرکدام از دو خط طویل و قصیر از حیث طبیعت خط ملاحظه شوند، هرکدام از اینها واقعاً یک طول حقیقى است که هرکدام مثل دیگری است، این خط عین آن خط است. هردو دارای بُعد واحد هستند و فرقى نمى‌کند و تفاضل معنا ندارد. وقتى پاى قیاس پیش مى‌آید این خط را به این قیاس کنید، اینجا یک مقوله‌اى به نام مقولۀ اضافه اضافه می‌شود که باعث این‌همه دردسر مى‌شود، این یکى زیاد مى‌شود و این یکی کم می‌شود. قبل از اینکه مقایسه شود هم به خط یک‌مترى خط صدق مى‌کند ـ حتی فرض کنید که خط نیم‌مترى هم در ذهنتان نیاورید ـ و به خط نیم‌مترى هم به همان میزان صدق می‌کند. بعد حالا می‌گویید که خط یک‌متری با خط نیم‌مترى مقایسه کن! مى‌گوییم که عجب! بیشتر از این شد! چطور این «بیشتر» اول نبود؟ پس معلوم می‌شود در تحت ماهیت فرقى نمى‌کند و ماهیت بر هردو یکی‌ است! در مقام مقایسه زیاد شود، مقایسه هم که مربوط به فرد خارجی است.

تلمیذ: در مورد بحث وجود هم این مطلب را مى‌فرمایند.

استاد: بله! حالا این مسئله را فعلاً مرحوم آخوند در اینجا مطرح مى‌کنند تا قضیه به وجود برسد البته جلسۀ قبل درخصوص وجود گفتیم و صحبتش شد البته ایشان اشاره کردند ولى بعد یعنى دو یا سه جلسۀ دیگر در قضیه وجود، این مسئله را مطرح مى‌کنیم.

صدق وجود بر افراد خارجی على التواطی