بررسی تشکیک در ذات و ذاتیات از دیدگاه اشراقیون

تشبیه نفس آدمی به کِش و فنر!

بنابراین این‌طور نیست که ما آن حقیقت لاهوتی را نداریم، داریم منتها نفس ما با آن حقیقت لاهوتی اقتران پیدا نکرده است و این‌طور نیست که ما حقیقت مجردۀ ملکوتیۀ علیا را نداریم بلکه نفس هنوز با او اقتران پیدا نکرده است و در آنجا در صندوقچه همین‌طور مخفی و منطوی است و در آن بقچه در آن کنار فرسنگ‌ها همین‌طور در آنجا نهفته است و تا آخر عمر هم نهفته می‌ماند و همین‌طور با او قبر به خواهد رفت. این نفس نیامده است که خود را به آن مرتبۀ ملکوتی یا لاهوتی برساند. یک طرف این نفس در همان مرتبۀ تعلق به ماده گیر کرده است مثل فنر یا کشی که این را بکشند، اینکه الآن این کش کشیده می‌شود یک وقتی این کش دوباره سر جای خود برمی‌گردد و یک وقت نه، این کش و مادۀ قابل انعطاف وقتی که کشیده می‌شود در همین‌جا ثابت می‌ماند. وقتی که در اینجا ثابت ماند دوباره به اینجا برنمی‌گردد. الآن نفس ما مانند کشی است آن‌ کش و فنر تا اینجا کشیده شده و در همین‌جا ثابت مانده است. سلوک و مجاهده و مراقبه این است که این دوباره به اینجا برگردد. اینکه به اینجا برمی‌گردد این را اشتداد وجودی می‌گویند و در لسان عرفاء به این مسئله اشتداد وجودی می‌گویند. اگر تا برزخ آمد و چشم برزخی او باز شد این اشتداد وجودی در مرحلۀ رؤیت صورت اشیاء می‌شود. البته در خود برزخ هم مراتب مختلف هست. این اشتداد وجودی در مرتبۀ برزخ اشیاء...

عدم ارتباط وحی به باز بودن چشم برزخی

در بعضی از عبارات و مقالات خواندم که رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم که به مقام وحی رسید به‌خاطر این بود که چشم برزخی او باز شده بود! جانم چشم برزخی که در خواب باز می‌شود این ربطی به وحی ندارد. این مربوط به مکاشفات صوری، خواب، منامات، رؤیا و امثال‌ذلک است. آن حقیقت وحی اصلاً صورت ندارد و به چشم برزخی ربطی ندارد بلکه به آن چشم قلب ارتباط دارد که آن چشم قلب و بالاتر از قلب که سرّ است با آن مبدأ خود که عالم لاهوت باشد ارتباط پیدا می‌کند و از آنجا حقایق را بدون صورت تلقی می‌کند که اسم آن وحی است.