نقد دیدگاه مشائین درباره اشتداد و ضعف در ماهیت

مرحوم آخوند مى‌فرمایند که اگر ما این اشتداد و ضعف را از ذات سواد برداریم و سواد را یک مقولۀ متواطى نسبت به همۀ افراد بدانیم بنابراین آن عارضى که موجب... آن را که نمى‌توانیم انکار بکنیم، بداهت را که نمى‌توانیم انکار بکنیم. آن چیزى را که ضرورى است و احساس ضرورى بودن از همۀ او مى‌شود، آن را که نمى‌توانیم انکار کنیم. الآن با چشم مى‌بینیم که این سواد اقواى از این سواد است. شما هم که مى‌گویید: خود ذات سواد شدت و ضعف برنمى‌دارد. به‌خاطر اشکالاتى که در اینجا مطرح شد. بنابراین به‌خاطر یک عرض است. آن عرضى که در آن محل هست او باعث شده است شما یکى را بیشتر و یکى را کمتر ببینید. ارتباطى به سواد ندارد. الآن به‌طور مساوى هم به این مى‌گوییم: هذا أسود و هم به این مى‌گوییم: هذا أسود. هردو اسود است و هردو در تحت این اسودیت و در تحت سواد داخل هستند. بنابراین یک امرى از خارج آمده است و حمل بر این موضوع شد و معروض شد، آن امر باعث اختلاف شده است و شما دارید مى‌بینید. اصلاً به سواد ارتباط ندارد. مرحوم آخوند مى‌گویند که آن امر چیست؟! او یک چیزى است که فقط حلال‌زاده مى‌بیند و ما نمى‌بینیم؟! آن چیست که از خارج آمد و به‌واسطۀ عروضش یکى را شدید و یکى را ضعیف کرد، آن چیست؟! اسمش چیست؟! در اینجا مى‌گویند: مسئله، مسئلۀ فصل است. یک فصلى که مربوط به خودش است و در آنجا آمده است. مرحوم آخوند نسبت به این فصل مطلبى ندارد که حالا آن بحث را اگر رسیدیم می‌گوییم.

اشکالى را که ایشان در اینجا کرده‌اند این است که مى‌گویند: آن اشدیت و اضعفیت به عارض باز مى‌گردد. آن عارض آیا در ذات خود قبول اضعفیت و اشدیت مى‌کند یا نمى‌کند؟ و هَلُمَّ جَرّاً. اگر قبول بکند بنابراین شدت و ضعف به ذات خود شیء برمى‌گردد. اگر قبول نکند، باید نقل کلام در یک عارض دیگرى بکنیم و هَلُمَّ جَرّاً یَتسلسل.