
تبیین حرکت توسطیه و قطعیه در فلسفه
تحلیل نسبت فعلیت و قوه در حرکتهای تدریجی
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به بررسی دقیق ماهیت حرکت در مقولات و پاسخ به اشکالات پیرامون فعلیت متحرک در زمان حرکت میپردازند. بحث با نقد نظریه ضرورت مکان بالفعل برای متحرک آغاز شده و با تبیین دیدگاه علامه دوانی درباره حرکت توسطیه ادامه مییابد. در ادامه، تفاوت بنیادین میان حرکت توسطیه و حرکت قطعیه تشریح میشود؛ به این معنا که حرکت توسطیه تبدل قوه به فعل در هر آن است که به حرکت قطعیه در خارج منجر میشود. استاد با نقد دیدگاههای پیشین، بر این نکته تأکید دارند که متحرک در حال حرکت، دارای یک فرد زمانی واحد و سیال است و تقسیمات آن به آنات غیرمتناهی، امری ذهنی و عقلی است، نه خارجی. در نهایت، این بحث به تبیین جایگاه حرکت جوهری در اشتداد وجودی و تفاوت آن با حرکت در اعراض ختم میشود تا مخاطب به درکی روشن از نحوه اتصاف متحرک به فعلیت در بستر زمان دست یابد.
تبیین حرکت توسطیه و قطعیه در فلسفه
3بنابراین متحرک در وقتی که دارد حرکت میکند خودش بالفعل فردی از افراد را ندارد و افرادِ متحرک افراد فرضی هستند یعنی فارض بین دو نقطه افراد ما لا یتناهیٰ را فرض میکند که این متحرک در هر نقطهای از این افراد غیر متناهی یک ارتباطی با آن نقطه دارد و یک فردی از او را دارد حالا چه فرد، فرد کمّی باشد یا فرد، فرد کیفی باشد که حرکت در لون باشد یا در سایر مسائل دیگر باشد، از این نقطهنظر تفاوت ندارد. شما حتی ولوم یک ضبط را برمیدارید باز میکنید همینکه صدا را باز کردید کمکم کمکم صدا را زیاد میکنید تا به جایی میرسد که گوش مبارک کر میشود! این حرکتی که دارد از حرکت کم تا حرکت زیاد طی میکند این حرکت کیف در مسموعات میشود. در مذوقات و مشمومات و در سایر موارد هم همینطور است. منتها قوم حرکت را بیشتر در مقولۀ کمّ آوردهاند چه کمّ متصل که مکان و قارّ الذات باشد یا غیر قارّ الذات که زمان است ولی در آنها کمتر بحث شده است ولی مسئله یکی است.
در هر مقطعی که دستتان را نگه دارید همان مقطع، «آنْ» میشود برای آن فردی که صوت در آن محدوده دارد الآن حرکت میکند و دارد میرود به سمت آن نقطهای برسد که در آنجا قرار گرفته است. حالا اگر دستتان را از یک نقطه شروع کنید و این ولوم را همینطور قرار بدهید بدون اینکه نگه دارید همینطوری این ولوم را بچرخانید میبینید یک حالت امتداد بدون یک توقف مدام دارد در گوش شما زیاد میشود زیاد میشود تا میگویید که وای کر شدم! مخصوصاً اگر یک چیزی نزدیک گوشتان بگذارید و صدای آن زیاد بشود میگویید که وای کر شدم و دیگر صدا صدای خیلی شدیدی است. خب این حرکت از این نقطه به آن نقطۀ دیگر که دارد همینطور صدایش شدید میشود این اتصاف فعلی برای آن حرکت و صوت ایجاد نمیکند.
