جعل به ماهیت و نقد نظریه صیرورت

تلمیذ: ماهیت کلی یک امر انتزاعی است

استاد: ماهیت کلی مبهم می‌شود. اصلاً بگویید: جعل می‌خواهد به غنم تعلق بگیرد؛ خب غنم سیاه داریم، غنم سفید داریم، غنم لاغر داریم، غنم کوچک داریم و غنم بزرگ داریم، جعل می‌خواهد به کدام‌یک از اینها تعلق بگیرد؟! پس جعل به ماهیت جزئی [تعلق می‌گیرد]. ماهیت هم که امر انتزاعی می‌شود.

تلمیذ: پس مغفول عنه مانده؟

استاد: بله. این‌طور به‌نظر می‌رسد، مگر اینکه بخواهیم کلام را توجیه کنیم و بعد به همان مبنایی که هست، برگردانیم. خب در اینجا اشکال وارد است.

خیلی این مسئله و این قضیه آفت عجیبی است که ما هیچ توجهی به این مسائل نداریم. مثلاً شما نگاه کنید مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ یک کتابی به نام وظیفه فرد مسلمان در حکومت اسلام نوشتند، آنچه که از این کتاب روی آن نظر است، این است که چرا ایشان نسبت به بعضی‌ها این عبارت را آوردند! خب این عبارتی است که فلان شخص این عبارت را گفته است، یا باید بگویید که آقا دروغ می‌گویید نگفته‌اند، یااینکه شما می‌خواهید یک مقامی را برای یک فردی قائل بشوید و آن مقام را به‌هیچ‌وجه قابل تنزل ندانید و خودتان در ذهنتان برای او مقامی درست کردید و این عبارت را موجب خدشه‌دار شدن آن مقام بدانید! خب خدشه‌دار بشود! شما آمدید این مقام را درست کردید! شما آمدید این وضعیت را به این کیفیت درآوردید و دارید ارائه می‌دهید و تبلیغش می‌کنید! اینکه این عبارت در اینجا باید گفته بشود، معنایش این است که ‌ای مردم بدانید، این فردی که الآن راجع به او ‌چنین صحبتی می‌شود نه امام است، نه پیغمبر است، نه جبرائیل است، نه میکائیل است بلکه او یک آدمی است که فکرش این است، کارش این است، صحبتش این است و راه و روشش به این نحو است. بسیار خب اگر کار خوب انجام دهد خدا اجر می‌دهد و ممکن است کار اشتباه داشته باشد، [دراین‌صورت] خدا می‌گذرد، این ایرادی ندارد. اما همین‌که ما می‌آییم و خودمان برای خودمان چارچوب قرار می‌دهیم و خروج از آن چارچوب را برنمی‌تابیم، وقتی یک نفر می‌آید می‌خواهد این چارچوب را باز کند همه چیز ما به‌هم می‌ریزد! خب انسان از اول بیاید آن چارچوب خودش را درست بچیند که نسبت به مسائل اشکال وارد نشود!