تحلیل دیدگاه شیخ اشراق درباره وجود و ماهیت

تصور شیخ اشراق از مجرد

عرض کردم که برگشت مسئله فقط به عدم ادراک صحیح از حقیقت مجرد و ماده است. تصور شیخ اشراق از مجرد، یک شیئی است که انسان نتواند او را لمس کند و ببیند و با آن احساس داشته باشد آن شیء را مجرد می‌دانند. بنابراین نفس که انسان از نظر ماده به او دسترسی ندارد مجرد می‌شود. عقل جزو مجردات است و همین‌طور نفوس و ملائکه همۀ اینها دارای تجرد هستند اما اگر بدانیم که همین مجرد ممکن است که به ماده مبدل بشود به‌نحوی‌که به‌صورت دربیاید شما نسبت به این مسئله چه حکم خواهید کرد؟

بیان مطالبی دربارۀ ظهور جبرائیل به‌صورت دحیۀ کلبی بر پیغمبر

مگر جبرائیل به‌صورت دحیه کلبی بر پیغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم ظاهر نمی‌شد¹ و همه او را نمی‌دیدند؟! یااینکه بعضی او را نمی‌دیدند. آیا جبرائیل انسانی را مانند عیسی بن مریم علیه‌السّلام می‌ساخت و بعد آن انسان را به آن شکل درمی‌آورد؟ این جبرائیل هم خیلی جالب بود! از میان همۀ انسان‌های مدینه همان که قشنگ‌تر است را پیدا کرده و خودش را به‌صورت همان درمی‌آورد! این‌همه آدم هستند دو میلیون آدم در مدینه هستند آن‌وقت حالا می‌رفت [به شکل کسی که قشنگ‌تر هست درمی‌آمد]! بالأخره «إنّ الله جمیلٌ و یُحِبُّ الجَمال»² شاید از این باب این مسائلی را که در اینجا می‌گویند آنجا هم هست! بله، از این چیزهایی که... منتها ما خبر نداریم!! والاّ این‌همه آدم در مدینه هست اما به صورت دحیه بیاید این خودش جای صحبت دارد! می‌گویند که حضرت زکریا علیه‌السّلام را بین درخت گذاشتند و با اره نصفش کردند³ خدا هیچی نگفت! اما همین‌که حضرت یوسف از آن پله در قصر خواست بیفتد خدا به تمام ملائکه‌اش گفت که بروید او را بگیرید که نیفتد و زخمی نشود! خلاصه یک شبهه‌ و قضیه‌ای برای انسان پیش می‌آید که این مسئله چیست که از آن‌طرف می‌گویند: آنچه که در این عالم هست صورتی در آن بالا دارد. صورتی در زیر دارد هرچه بر بالاستی⁴ علیٰ‌کلّ‌حال ما که ندیده‌ایم؛ پایین را دیده‌ایم ولی آن بالا را هنوز نرفتیم ببینیم!!