تبیین رابطه وجودی میان عالم مجردات و عالم ماده

تلمیذ: اراده مؤثر است یا نه؟!

استاد: نباشد که اصلاً چیزی انجام نمی‌شود!

تلمیذ: در خواب که اراده نیست.

استاد: چرا اراده نیست؟! آن‌هم اراده است و ارادۀ صورت مثالی است.

تلمیذ: بدون اختیار در خواب راه می‌رود.

استاد: همان‌که می‌رود اراده می‌کند، حتماً لازم نیست که با اراده کوه بکند!

همین‌که از یک جا به جای دیگر حرکت می‌کند، اراده می‌کند که می‌رود.

تلمیذ: با بدن مثالی دارد حرکت می‌کند؟ آنآن

استاد: بله، منتها اراده به بدن مثالی تعلق می‌گیرد.

تلمیذ: این نشست و برخاست هم همین‌طور است؟!

استاد: بله، این‌هم همین‌طور است.

تلمیذ: از نظر فلسفی اثبات می‌شود یااینکه شهودی است؟!

استاد: از نظر فلسفی بالأخره اینها تأییدات و مقارناتی است. إن‌شاءالله از نظر فلسفی هم در بحث تجرد می‌آید منتها خب کیفیت اثباتش مسئله است که تا چه حد انسان توانسته باشد این قضیه را هضم کرده باشد.

تلمیذ: با کمک شهود است.

استاد: واقعیتش که باید شهود باشد شکی در آن نیست منتها در تقریب به ذهن یک مطلبی هست.

أللهم صلّ علی محمّد و آل محمّد