تبیین حقیقت جعل و افاضه وجود

این مسئله دو اشکال پیدا می‌کند؛ اشکال اول اینکه در ذات باری حد نیست! الآن این آب که در دست من هست؛ این مایعی داخل شیشه هست قابل سیلان است. از نظر ثقل و از نظر قساوت و قاسی بودن و سفت بودن حدی ندارد و به هر شکلی درمی‌آید و آن شکل در این مایع وجود ندارد؛ فرض کنید اگر در داخل لیوان بریزد شکل او کروی خواهد شد یا مستطیل خواهد شد درحالی‌که الآن این به یک شکل دیگر است. اگر همین مایع را شما در یک ظرف مکعب بریزید شکل او مکعب خواهد شد درحالی‌که الآن شکل این مایع استوانه است. اگر همین را شما در یک مثلث ذوات الأضلاع در یک هرم قرار بدهید شکل خارجی او هرمی خواهد شد درحالی‌که شکلش در این ظرف، استوانه است والآن هم که شکل و حجم تعلیمی او استوانه است باز به‌خاطر شیشه است اما خود آن مایع و میعان این ماء دارای حد و داری شکل نیست. در هر ظرفی که قرار بگیرد به‌خاطر حدود خارجی همان ظرف این مایع هم دارای حجم خاص خود خواهد شد پس خودش دارای حد نیست. آیا این مایع که دارای حد نیست می‌تواند در مقام افاضه به آنات متفاوته از خودش حد ایجاد کند؟! نمی‌تواند. وقتی که در این مایع حدی وجود ندارد، نه هرمی شکل بودن در این مایع هست، نه کروی بودن و مکعب بودن، چگونه ممکن است این مایع موجب ایجاد کرویت یا هرمیت کند؟! ایجاد یعنی با خود همراه داشته باشد.

تلمیذ: حیثیت امکانی چطور از حیثیت وجوبی ترشح می‌شود؟

استاد: ببینید حیثیت امکانی اصلاً از حیثیت وجوبی ترشح پیدا نمی‌کند حیثیت امکانی عبارت از همان حیثی است که ذات همۀ ممکنات با خودشان دارد و آن اصلاً ارتباطی به واجب ندارد. هر ماهیتی را که تصور کنید چه جعل به او تعلق بگیرد و چه تعلق نگیرد، حیثیت امکانی را دارد. اصلاً فرض کنید فرزندی که به دنیا نیامده است، اصلاً پدر و مادری باهم ازدواج نکردند و شما می‌دانید که این فرد با این فرد می‌خواهد ازدواج کند بعد از یک ماه می‌خواهند ازدواج کنند و تازه خطبۀ عقد را بخوانند و بعد از یک ماه دیگر می‌خواهند ازدواج کنند و بعد از نُه ماه خدا بخواهد یک فرزند پسری به اینها عنایت خواهد کرد یا دختر؛ ﴿يَهَبُ لِمَن يَشَآءُ إِنَٰثٗا وَيَهَبُ لِمَن يَشَآءُ ٱلذُّكُورَ﴾!¹ یکی می‌گفت که اناث مقدم هستند چون آیه در اینجا اناث را جلوتر آورده است! جدی می‌گویم! در کتابهایشان نوشته‌اند! اینها از فضلاء ما! ماشاءالله اینها مثل اینکه خودشان جایشان عوض شد. انگار جبرئیل دستکاری کرده و طرف دختر بوده یک‌دفعه پسر شده!! آدم در حرفهای اینها شک می‌کند!