تبیین کیفیت معجزه و تصرف در عالم ماده

استاد: یکی هست و تفاوتی ندارد!

تلمیذ: آن چیزی که در آینده می‌خواهد بیاید هنوز در نفس او محقق نشده است!

استاد: بله، در ظاهر محقق نشده ولی در آن سلسلۀ علیت محقق شده است! محقق شده و این‌هم در همان‌جا قرار می‌گیرد.

نظر علامه طباطبائی دربارۀ کیفیت اعجاز

یک مسئله‌ای را قبلاً هم گفتیم که علامه ـ رضوان الله تعالی علیه ـ در بحث اعجاز یک مسئله‌ای را مطرح کردند که در قضیۀ اعجاز، مسئلۀ مخالفت با قانون نیست! قانون علیت اقتضاء تحقق فعلی و تحقق عینی سلسلۀ علیت را دارد و اعجاز با این مسائل منافات دارد چون وقتی که آن عصا در دست موسی تبدیل به حی بشود از نقطه‌نظر علیت باید دویست سال طول بکشد، مثلاً چه تغییرو‌تحولات در ماده پیدا بشود که بالمآل ﴿فَإِذَا هِيَ حَيَّةٞ تَسۡعَىٰ﴾¹ در خارج محقق بشود در تغییر و تبدلات انواع.

ایرادی که شده این است که این با سلسلۀ علیت و با قانون علیت منافات دارد. پاسخی که ایشان می‌دهند این است که نه، منافات ندارد و فقط در این مسئله زمان برداشته می‌شود؛ یعنی همان سلسلۀ علیت هست و او می‌آید و این حرکت را شتاب می‌دهد دویست سال را [تبدیل به] یک ثانیه می‌کند! یعنی همان حرکت و همان مسائل در این قضیه می‌گذرد!

اشکال بر نظریه علامه طباطبائی دربارۀ کیفیت اعجاز

اشکالی که در این مسئله وارد می‌شود این است که اگر شما می‌خواهید به سلسلۀ علیت استناد کنید و مسئله را بر بقاء علیت قرار بدهید، این علیت که فقط اختصاص به این چوب ندارد این علیتی که این چوب را با تمام مقارنات و مجاورات و مصاحباتش و آنچه را که در اطرافش قرار دارد به ﴿حَيَّةٞ تَسۡعَىٰ﴾ می‌رساند، در همۀ آنها باید مسئلۀ علیت را بررسی کرد، نه فقط در یک حلقه‌ای از حلقات زنجیر! وقتی که تمام این حلقات زنجیر به‌هم مرتبط هست شما یک حلقه را از این وسط برمی‌دارید این در تمام جوانب تأثیر می‌گذارد و شما نمی‌توانید فقط یکی از اینها را بردارید!