
تبیین کیفیت معجزه و تصرف در عالم ماده
بررسی دیدگاه علامه طباطبائی درباره قانون علیت و خوارق عادات
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به تبیین کیفیت وقوع معجزات و خوارق عادات در عالم ماده میپردازند. بحث با پرسشی پیرامون کیفیت سفر پیامبر اکرم (ص) به کربلا در عالم کشف آغاز شده و به تحلیل چگونگی تصرف اولیاء الهی در زمان و مکان میرسد. استاد در ادامه، دیدگاه علامه طباطبائی مبنی بر توجیه معجزه از طریق شتابدهی به قانون علیت را مورد نقد و بررسی قرار میدهند. ایشان با تأکید بر اینکه اراده ولیّ خدا خود یک علت مستقل و حقیقی است، ضرورت حفظ پیوستگی تمام اجزای عالم در نظریه شتابدهی را به چالش میکشند. در نهایت، این جلسه با تبیین جایگاه نفس امام مبین در احاطه بر عوالم و نقد پیچیدگیهای غیرضروری در تحلیلهای فلسفیِ معجزه، به این نتیجه میرسد که تصرفات اولیاء الهی، نه نقض قانون علیت، بلکه تجلی ارادهای است که در طول مشیت الهی عمل میکند.
تبیین کیفیت معجزه و تصرف در عالم ماده
2قسم دیگری که اینجاست که آن مسئله شبیه معراج پیامبر صلّی الله علیه و آله و سلّم است: ﴿سُبۡحَٰنَ ٱلَّذِيٓ أَسۡرَىٰ بِعَبۡدِهِۦ مِّنَ ٱلۡمَسۡجِدِ ٱلۡحَرَامِ إِلَى ٱلۡمَسۡجِدِ ٱلۡأَقۡصَا﴾1 دو جهت در اینجا واقع شده؛ جهت اول حرکت جسمانی و جهت دوم انکشاف روحانی است. حرکت جسمانی ﴿مِّنَ ٱلۡمَسۡجِدِ ٱلۡحَرَامِ إِلَى ٱلۡمَسۡجِدِ ٱلۡأَقۡصَا﴾ بوده است. جنبۀ عروج روحانی آن به مراتبِ بالا بود که آنهم ربطی به مسجدالأقصی ندارد. این به مسجدالأقصی ارتباطی ندارد. یعنی این دو حالت برای پیغمبر بهوجود آمده که یکی از لحاظ جسمانی بوده و دوم از لحاظ روحانی بهسمت آن عوالم بالا بوده است زیرا دلیلی ندارد که بدن مادی در آن عوالم بالا برود و آن همان حقیقت نفس و روح است که بهواسطۀ عبور در عوالم سبعه به آن مراتب اسماء و صفات کلی اشراف پیدا میکند.
راجع به پیغمبر ممکن است این از قسم سوم بوده باشد؛ یعنی هم از نقطهنظر ظاهر پیغمبر از مدینه به کربلا آمدند و یک حرکت [مادی] بوده حالا طیّالأرض بود ولی بالأخره یک نقلوانتقال مادی صورت گرفته بود و در کربلا آن حالت انکشاف روز عاشورا پیدا شد؛ یعنی کربلا سر جای خودش بوده درختها همان هستند یعنی زمان همان مسیر خودش را دارد طی میکند و آن خصوصیات مربوط به خصوصیات فعلی است، نه خصوصیات پنجاه سال بعد، نه! همین خصوصیات فعلی است ولی به آنجا که رسیدند تبدل صحنه میشود و صحنه تغییر کرده یعنی آن جهت و دیدی که نسبت به قضایای روز عاشورا باید در زمان سنۀ 61 هجری انجام بشود، آن دید در روز عاشورا برای پیغمبر حاصل شده بود. پیغمبر یک قدم جلوتر رفتند، این مسئله است! قسم اول قطعاً نبود چون پیغمبر حرکت کردند. قسم دوم یا قسم سوم بوده است. حالا چه نحوی بوده خب ما اطلاع نداریم!
تلمیذ: این ماده در مکان متحول میشود، به قبل هم میتواند برگردد؟
- . سوره اسراء (17) آیه 1. نور ملکوت قرآن، ج 1، ص 311:
«پاک و مقدّس است آن خداوندى که بنده خود را در شب سیر داد از مسجدالحرام تا مسجد أقصىٰ.»
- . سوره اسراء (17) آیه 1. نور ملکوت قرآن، ج 1، ص 311:
