تبیین کیفیت معجزه و تصرف در عالم ماده

سلسلۀ علیت؛ یک قانون به‌هم پیوسته

وقتی که این لِبنِۀ¹‌ مستنده و متسنده در پشت هم قرار دارد و یک خط طولی را از لبنه‌های متفاوته تشکیل می‌دهد یکی از اینها که بخواهد خارج بشود تمام اینها روی زمین می‌آید؛ هم آنهایی که قبل وجود دارند و هم آنهایی که بعد هستند چون سلسلۀ علیت چنان قانون به‌هم پیوسته‌ای هست که انسان نمی‌تواند یکی از این سلسلۀ علیت را امتیاز بدهد و از سایر این موارد جدا کند. لذا در فلسفه می‌گویند که اگر یک برگ بی‌حساب از درخت بیفتد کل عالم به‌هم می‌ریزد و حرف درستی هم هست! شما الآن یک برگ می‌بینید که می‌افتد و هیچ درخت هم تکان نمی‌خورد ولی این یک برگی که در این موقع باید بیفتد به تمام نظام عالم بستگی دارد! حالا اگر قرار بر این است که شما سلسلۀ علیت را رعایت بکنید پس باید ولیّ که می‌آید آن چوب را از عصا بودن تبدیل به حیّه می‌کند بر تمام مقارناتش هم باید تصرف کند درحالی‌که هم‌چنین چیزی اتفاق نمی‌افتد؛ کل عالم را که نمی‌آید عوض کند! بیچاره حضرت موسی این عصا را برداشت تبدیل به یک حیّه کند دیگر به همسایه‌اش و به باغ محله‌اش و به آن ارتباطات که دیگر کاری ندارد! اگر او می‌تواند جلوی سلسلۀ علیت را نسبت به مقارنات بگیرد، خب همین قانون علیت در اینجا نقض شده است! وقتی که نقض بشود چرا بگوییم که این کار را بکند؟! خب می‌آید از اول چوب را تبدیل به حیّه می‌کند! کار را راحت بکنیم! چرا ما بخواهیم این‌طور مسئله را بررسی کنیم؟! در نقض سلسلۀ علیت فقط کفایت نمی‌کند بر اینکه خود این چوب در طول مسیر خودش به اطوار مختلف برگشته است بلکه تمام مقارنات و تمام آنچه که با این علیت در ارتباط هست را باید عوض کند! اگر جلوی او را می‌گیرد و این از این نقطه‌نظر منافاتی با قانون علیت ندارد از اول کار را راحت [می‌کند] و بگوییم که از اول چوب را می‌آورد و تبدیل به حیّه می‌کند! چرا لقمه را بچرخانیم و این‌طور داخل دهانمان بگذاریم؟! اگر جلوی سایر خصوصیات را گرفتن ضربه‌ای به قانون علیت نمی‌زند، خب بیاید این‌طوری کار انجام دهد که دیگر ضربه نزند که دیگر خیالش را راحت بکند! این یک مسئله است.