حقیقت علم و حضور در عوالم وجود

تلمیذ: هردو معلوم بالعرض است.

استاد: معلوم بالعرض نیستند. علم درهرصورت معلوم بالذات است منتها آن معلوم بالذاتش یک واسطه خورده است و واسطه‌اش همان صورتی است که بعد نشان می‌دهد، در اوّلی واسطه نخورده است و خود نفس آن معلوم بالذاتی که در ذهن هست بدون واسطه حاکی از معلوم بالعرض خارجی است. هیچ واسطه هم ندارد اما در صورت فیلم یک واسطه خورده است. این فیلم یک معلوم بالعرض در خودش درست کرده است و آن معلوم بالعرض را به من منتقل کرده است، حالا که در سینۀ من قرار گرفت معلوم بالذات شد. این واسطه‌ای که در اینجا خورده کار را خراب کرده [است]، آن حالت واقعیت و عینیت را این یک واسطه ازبین برده است.

فرق می‌کند [بین اینکه] من فیلم ببینم یا خودم حضور داشته باشم، چرا؟ چون وقتی که من فیلم می‌بینم با یک واسطه آن قضیه را مشاهده می‌کنم. شما که در این مدرس هستید بدون واسطه می‌بینید. پس یک احساس عینیتی در نفس شما هست [که در دیدن فیلم نیست] یعنی می‌خواهم بگویم که دوباره آن معلوم بالذات هم تفاوت می‌کند. ایشان [تلمیذ] به این مسئله خوب اشاره کردند؛ یعنی دوباره آن معلوم بالذات ما با آن معلوم بالذات کسی که از ساعت پنج در مدرس هست فرق می‌کند. صورت یکی است، جزئیات علمیه یکی است و بدون تفاوت است. این‌طور نیست که یکی سفید باشد و آن شخصی که بعد از نیم ساعت هست حالا قرمز شود، نه! همان فیلمی را که از آن اول گذاشتند، این [شخص هم] همان را سفید می‌بیند. این‌طور نیست که عمامه اول سفید است اما وقتی که فیلمش را برای من نیم ساعت بعد [پخش کنند] این عمامه سیاه می‌شود! نیم ساعت گذشته است دیگر! همان است، اگر عمامه‌ سفید است دوباره تا آخر سفید است، سیاه است تا آخر هم سیاه است و همین‌طور سایر خصوصیات هیچ تفاوتی نمی‌کند.