حقیقت اتصاف ذات به اوصاف کمالیه

تلمیذ: پس کُلُّ وصفٍ؛ چه احدیت چه واحدیت چه علم چه قدرت چه حیات ...

استاد: هرچه می‌خواهید در این مرتبه وجود دارد و این درست است. چرا؟ به‌خاطر اینکه شما در مرتبۀ وجود، وجودِ به‌اضافۀ احدیت که ندارید یعنی یک وجودی داشته باشید و یک احدی هم در کنارش باشد؛ یا یک وجودی به اضافۀ حیات داشته باشید بلکه فقط وجود است و بس، هیچ چیز دیگر همراه وجود نیست. در تصور آن مرتبه شما فقط وجود را تصور می‌کنید.

من اینکه نسبت به این عبارات می‌خواهم خیلی با تأنّی جلو بروم به‌خاطر آن شبهه‌ای است که می‌بینم می‌خواهد بعد از جملۀ من پیدا شود [لذا می‌خواهم آن] را سد کنم.

در مسئلۀ تصور شما وقتی که ذات احدیت را تصور می‌کنید همراه با آن ذات احدیت وحدت را تصور می‌کنید یا نه؟ نه، وحدت را تصور نمی‌کنید ولی صحبت من این است آیا وحدت همراه او هست یا نه؟ نمی‌توانید بگویید که نیست!

تلمیذ: ثبوتاً هست.

استاد: بله ثبوتاً، ما که در اثبات بحث نمی‌کنیم. راجع به ثبوت بحث می‌کنیم. آیا خدا در همان مرتبۀ ذاتش که هیچ چیز غیر از ذات ما اصلاً تصور نکردیم آیا در همان مرتبۀ ذات اِثنین است یا ثلاث؟! واحد است! پس شما چطور ذات را تنازل دادید؟!

ما فعلاً به اعیان ثابته و مقام علم عنائی و اینها کاری نداریم ما یکی‌یکی جلو می‌آییم فعلاً اینجا هستیم تا دم مدرسۀ فیضیه خیلی راه داریم! فعلاً در این حجره هستیم! ما مسائل علم و اینها را برای جلسات بعد می‌گذاریم! با پنبه سر را می‌زنیم! وقتی می‌توانی با پنبه سر را بزنی که با ارّه این کار را نمی‌کنی! در آن مرتبۀ ذات فرمایش بزرگان و حکما و عرفا را قبول داریم و همه روی سرِ ما جا دارد. در اینکه در مرتبۀ ذات فقط نفس وجود به ذهن انسان می‌آید و بس، این مطلب لا شکَّ و لا شبهةَ اما عرض ما این است که در همان مرتبۀ ذات آیا این ذات با وحدت معیت دارد یا نه؟!