حقیقت جعل و تعلق اراده الهی به تعینات

تعلق جعل به ماهیت مستخرج از وجود

و اما قائلین به اصالة الوجود آنهایی که قائل به اصالت وجود هستند می‌توانند بگویند که جعل به ماهیت به‌واسطۀ وجود تعلق می‌گیرد. آن جعلی که به ماهیت تعلق می‌گیرد یعنی جاعل صورت نوعیۀ شیئی را از وجود استخراج می‌کند یعنی آنچه را که در فکر او گذشته است وجود خاص است و آن وجود خاص، آن خاص باعث شده است که جاعل دست به‌کار بشود آن خاص آن زید باعث شده است که در مقام ﴿وَنَفَخۡتُ فِيهِ مِن رُّوحِي﴾¹ بربیاید. آن خاص باعث شده است که و ﴿خَلَقَ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضَ﴾² در اینجا جامۀ عمل بپوشد پس اراده به چه چیزی تعلق دارد؟ به آن خاص تعلق گرفته است و آن خاص، ماهیت است. پس این تعلق جعل به ماهیتی که در اینجا به آن ملتزم می‌شویم با آن تعلق جعل به ماهیتی که قائلین به اصالة الماهیة ملتزم می‌شوند دوتا است و این دیگر فرق می‌کند. در اینجا ارادۀ جاعل تعلق می‌گیرد به ماهیتی که آن ماهیت از وجود استخراج می‌شود، نه به ماهیتی که بدون وجود در خارج تشخص پیدا می‌کند.

ماندن ابدی ماهیت بدون وجود در مرحلۀ استواء

ماهیت بدون وجود در مرحلۀ استواء خودش إلی أبد الآباد باقی می‌ماند چه ارادۀ خدا تعلق بگیرد یا نگیرد! خدا هم اگر اراده کند نمی‌تواند ماهیتی را که برای... خدا اگر اراده کند می‌تواند دودوتا را چهارتا کند؟! نه، خدا اگر اراده کند می‌تواند ثلاثه را اربعه کند؟ نمی‌تواند! هرچه زور بزند از حالا تا روز قیامت خدا بخواهد سه را با حفظ هویت تبدیل به اربعه کند، به جان شریف سرکار نمی‌تواند! لذا او هم از این زورها نمی‌زند و می‌گوید که من بیخود نمی‌آیم زحمت بکشم!! چون نفس ثَلاثیت و ثُلاثیت در وجود خودش ذاتاً اقتضاء عدم اربعه را می‌کند و ذاتاً طارد اربعیت است و ذاتاً طارد اِثنینیت است. اربعه هم همین‌طور طارد خمسیت و ثلاثیت و هرکدام از این حرف‌ها است.