امکان ذاتی و استعدادی در نظام هستی

علیٰ‌کلّ‌حال از نقطه‌نظر فلسفی مسئله را بررسی می‌کنیم و از نظر شهود مطلب فرق می‌کند.

تلمیذ: آیا می‌توانیم بگوییم که همین ردّ‌الشمس یا شقّ‌القمر هم جزو نظام بوده است؟

استاد: همه چیز جزو نظام است. مگر چیزی خارج از نظام هست؟! تبدیل پرده به شیر و ناقۀ صالح هم جزو نظام است. چه چیزی جزو نظام نیست؟ هرچه که در این عالم وجود تا قیامت و بعد قیامت هم هست همه جزو نظام است. ارادۀ امیرالمؤمنین هم جزو نظام است. چه چیزی جزو نظام نیست؟! نمی‌توانیم تفکیک قائل شویم.

تلمیذ: آیا امیرالمؤمنین در واقع تصرف به معنای اختلاف آن جهت ...

استاد: خلافی وجود ندارد. وقتی بگوییم که هر چیزی که اصلاً در عالم وجود تحقق پیدا می‌کند [جزو نظام است] دیگر خلاف یعنی چه؟ خلاف نیست. امیرالمؤمنین علیه‌السّلام این کار را کرده و در خود نظام کرات این بوده که یک موقع بایستند این‌هم جزو آن بوده است. چه کسی آنها را نگه دارد؟! امیرالمؤمنین. همۀ اینها جزو نظام است و یک سر سوزنی خارج از نظام نیست.

اللهم صل علی محمد و آل محمد