محدودیت شناخت بشر از حقایق اشیاء

ایشان می‌گوید که ما این را در نجف خواندیم و بعد هم در تبریز آمدیم و اصلاً این مسئله را به‌طورکلی فراموش کردیم. در بیرون تبریز یک باغی داشتیم، یک روز داشتیم در آن باغ با همان متصدی می‌رفتیم و سر راهمان به یک درخت سیب رسیدیم درخت بزرگی هم بود ولی میوه نمی‌داد. همین‌طور که داشتیم می‌رفتیم گفتم که این درخت میوه ندارد قطعش کنید. [متصدی آن باغ] گفت که آقا حالا بگذارید باشد. ایشان گفتند که من اصلاً یادم رفته بود که یک هم‌چنین مطلبی را خوانده بودم. کتاب را هم یک شخصی از من گرفته بود و دیگر هم نیاورده بود و حتی کتاب را نداشتم. ایشان می‌گفتند که آن شخص شفاعت کرد و گفت که آقا حالا امسال صرف‌نظر کنید سال دیگر اگر نشد قطع می‌کنیم. می‌گفتند که ما رفتیم و به آن باغ سر زدیم و موقع برگشتن دوباره به این درخت رسیدیم و گفتیم که بابا بیا این را قطع بکن اصلاً این چیست؟ هم سر راه هست و هم میوه نمی‌دهد که به‌خاطر آن بخواهیم نگه داریم. گفت که آقا حالا شما یک سال را صبر کنید حالا که شما تازه از نجف آمده‌اید و ما این‌همه اینجا بوده‌ایم. گناه دارد و خدا را خوش نمی‌آید درخت زبان‌بسته را قطع کنیم. ایشان می‌گفتند که ما قبول کردیم.

ایشان می‌گفتند که بعد از آن سال این درخت شروع کرد به میوه دادن و سالی دوبار هم میوه می‌داد چون دوبار [این قضیۀ شفاعت] اتفاق افتاد! آخر درخت سیب که دوبار میوه بدهد معنا ندارد!! مگر اینکه درخت از آسمان بیاید! چون این قضیه دوبار اتفاق افتاد عجیب این است که دوبار میوه می‌داد! و ایشان می‌گفتند که ـ در آن کتاب نوشته بود ـ من مطلب را به چند نفر دیگر هم گفتم و همه این قضیه را تجربه کردند. آن‌وقت ما می‌گوییم که این درخت مدرک نیست! لذا بوعلی می‌گوید که مدرک فعال نمی‌تواند حقیقت حیوان باشد لعلّ اینکه نبات هم ـ حالا این را من دارم می‌گویم ـ هم مدرک و هم فعال است و فعالیتش این‌همه توالد، تناسل، میوه و اطوار مختلف دارد و این مسئله به این کیفیت است. ما خیال می‌کنیم فقط خودمان می‌فهمیم و عالم همه کر و کور و لا یشعر هستند!