معرفت به حقایق اشیاء و تفاوت علم به ماهیت و وجود

و سرایةُ الحکمِ على الشَّی‌ءِ بِالذّاتِ إلى شی‌ءٍ آخَر بِالعرضِ لا یوجِبُ أن یَتعدَّى منه إلى ثالثٍ فَکیفَ إلى ما بَعدَه.

سرایت حکم بر شیء به ذات به شیء دیگر به عرض وقتی که ما انسانیت را بر زید حمل می‌کنیم و از آن انسانیت بر زید حکم می‌کنیم به شیء دیگر به عرض می‌گوییم که این کتابت فرض کنید به اعراضی که بر آن زید حمل می‌شود این ایجاب نمی‌کند که به سایر اشیاء دیگر و لوازم دیگر اینها تسرّی پیدا بکنند و به ما بعد هم همین‌طور اینها برود. حالا فرض کنید که زید یک صفات دیگری هم دارد پسر بکر است بنابراین پسر بکر بودن مصداق برای این می‌شود. وقتی که ما بگوییم: الإنسانُ حیوانٌ ناطقٌ بنابراین باید در ضمن پسر بکر بودن هم بیاید. نه دیگر آن فقط به همان زید برمی‌گردد به یک عوارضی که بر او عارض می‌شود ولی آن عوارض وجود را همان‌طوری‌که ایشان بعداً می‌فرمایند از تحت این مقوله خارج می‌شود.

أللهم صلّ علی محمّد و آل محمّد