بررسی قاعده امتناع متوقف بر ممتنع بالذات
تحلیل دیدگاه مرحوم آخوند درباره هلیات بسیطه و مرکبه
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به تبیین و نقد قاعده فلسفی «المتوقفُ علی الممتنعِ بالذات ممتنعٌ بالذات» میپردازند. بحث با بررسی جایگاه امکان ذاتی و وجوب بالغیر آغاز شده و به این پرسش میرسد که آیا هر چیزی که بر یک امر ممتنع متوقف باشد، لزوماً خود نیز ممتنع بالذات است یا خیر. استاد با تفکیک میان هلیات بسیطه و هلیات مرکبه، تفاوت اتصاف در این دو حوزه را تشریح میکنند. در هلیات مرکبه، صفت متأخر از موضوع است و امکان ذاتی دارد؛ اما در هلیات بسیطه، موضوع و محمول از نظر مصداقی یکی هستند و اتصاف تنها بر اساس تحلیل عقلی صورت میگیرد. در نهایت، این نتیجه حاصل میشود که قاعده مذکور در اوصاف عارضی جاری است، اما در مواردی که موضوع عین محمول است، بحث از استثنای قاعده مطرح نیست، بلکه اساساً موضوع بحث متفاوت است.
مرتب سازی:
بررسی قاعده امتناع متوقف بر ممتنع بالذات
7فإنَّ ثبوتَ الوجودِ لِشیءٍ موضوعٍ و حَملَه إیّاهُ هو بِعینه ثُبوتُ ذلکَ الموضوعِ فَلا اتِّصافَ و لا ناعتیةَ هاهُنا إلاّ بِحسبِ التَّحلیلِ العقلیِّ کما مَرَّ تَحقیقُه.
ثبوت وجود برای شیئی که موضوع است و حمل آن وجود بر آن است [همان بعینه ثبوت آن موضوع است]. مثل اینکه بگوییم: زیدٌ موجودٌ این بعینه ثبوت همان موضوع است؛ چه اینکه بگوییم: «زیدٌ موجودٌ» یااینکه بگوییم: «زیدٌ»، [هردو] یکی است منتها در «زیدٌ موجودٌ» بیشتر بیان کردیم و توضیح بیشتر دادیم نهاینکه «موجودٌ» را متأخراً حمل بر آن زید کردیم، یکی است. اصلاً در اینجا اتصاف و ناعتیتی نیست مگر بر اثر تحلیل عقلی که عقل یک ماهیتی برای زید تحلیل میکند یک مفهومی هم برای وجود تحلیل میکند [همانگونه که تحقیقش گذشت] حالا این وجود آن را بر این ماهیت حمل میکند ولی در واقع یکی است و دو چیز نیستند.
أللهم صلّ علی محمّد و آل محمّد