تحلیل ماهیت عدم و نسبت آن با ذات باری
بررسی حدود وجودی ممکنات در پرتو اطلاق ذات الهی
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به واکاوی مبحث «ماهیت عدم» و نسبت آن با «ذات باریتعالی» میپردازند. بحث با نقد دیدگاه حکماء در خصوص تشکیک وجود و مانعیت حدود ماهوی برای اتصاف ذات واجب آغاز میشود. ایشان با تبیین حقیقت عدم و نفی تمایز ذاتی میان عدم مطلق و عدم مقید، به این نتیجه میرسند که حدود ماهوی ممکنات، در واقع همان حدود وجودی هستند که نباید به عنوان امری خارج از وجود تلقی شوند. در ادامه، این پرسش مطرح میشود که آیا اتصاف ذات باری به این حدود، مستلزم محدودیت است یا خیر. استاد با ارائه رویکردی مبتنی بر مظهریت، تبیین میکنند که چگونه میتوان ضمن حفظ اطلاق ذات الهی، مراتب وجودی و تشخصات ممکنات را به عنوان مظاهر ذات باری لحاظ کرد، بهگونهای که تشکیک در وجود با تشخص وجودی جمع شود.
مرتب سازی:
تحلیل ماهیت عدم و نسبت آن با ذات باری
8باریِ مقید!
تلمیذ: مظهر بودن یعنی همان مقید بودن؟
استاد: بله.
تلمیذ: مشکلی نیست که بگوییم: باریِ مقید؟!
استاد: بله باریِ مقید [میشود].
باریِ مقید، باری را متمحّض و متفرّد نمیکند بلکه برای باری مظهر درست میکند و چون مظهر همان عین وجود است بنابراین این وجود مندکّ در آن وجود اطلاقی است. بهواسطۀ این مسئله دیگر آن تشکیک در وجود مصطلح بین حکماء ازبین خواهد رفت و تشکیک وجودی که مساوق با تشخص در وجود است به جای آن خواهد نشست که در عین حفظ مراتب تشکیک مسئلۀ تشخص در وجود به حال خودش باقی میماند.
لذا ما در همان موقع به مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ میگفتیم که چه منافاتی بین تشکیک در وجود و تشخص در وجود است؟ ایشان هم میفرمودند که بله! مسئله همین است اگر تشکیک در وجود را به این معنا بگیریم دیگر دراینصورت فرقی بین تشخص و تشکیک وجود ندارد و هردو یکی خواهد بود! تممۀ این [مطلب] را گفتیم. إنشاءالله از جلسۀ بعد بحث را ادامه میدهیم.
أللهم صلّ علی محمّد و آل محمّد