بررسی شبهه وجوب وجود زمان

تلمیذ: این حدوث تجلل در عالم خلق متصل است یا منفصل است؟ یعنی آن‌به‌آن خلق جدید می‌شود؟ آنی که برای ما ملموس و قابل ادراک نیست. حتی اگر برای زمان وجود خارجی درنظر بگیریم باز مسبوق به عدم می‌شود. در فیزیک هم هست که یک چند میلیاردم ثانیه را می‌گویند قائل به زمان ...

استاد: نه، همان چند میلیاردم را تقسیم به چند میلیارد دیگر هم بکنید این اصلاً معنا ندارد. بالأخره شما هر نقطۀ فرضی را ـ بالاتر از این که نمی‌شود، نه نقطۀ زمانی، نقطۀ زمانی که کار خیلی خراب می‌شود ـ در زمان تصور کنید آیا آن نقطه جزء قبل است یا بعد است؟ یااینکه نه، یک واحد سیال است. واحد سیالی است که متصل به یکدیگر است نه‌اینکه او خلق و معدوم می‌شود و بعد یک خلق جدیدی می‌آید. خلق جدید به‌دنبال اوّلی و این برای خلق جدید علت می‌شود و آن‌هم برای خلق بعد علت می‌شود و آن‌هم علت می‌شود همۀ اینها سلسله تسلسل وجود دارد به‌نحوی‌که نمی‌توانید یک حلقۀ مفقوده‌ای در آنجا پیدا کنید و این مسئله که بخواهید یک نقطۀ فیزیکی در خارج فرض کنید که اصلاً مستحیل است.

تلمیذ: ... پس متصل است؟

استاد: بله، منتها خلق پشت یکدیگر است. البته یک مسئله به حرکت جوهری و اینها هست و یک نظرات دیگری هم هست. نسبت به این صحبت نکردیم؟ راجع به زمان که یادم هست صحبت نکردیم حالا هم بحث زمان و هم مکان إن‌شاء‌الله در اسفار می‌آید.

أللهم صلّ علی محمّد و آل محمّد