امکانسنجی اتصاف واجبالوجود به وجودات خاص
بررسی نسبت میان ذات صمدی و محدودیتهای وجودی ممکنات
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به بررسی یکی از مباحث دقیق فلسفی پیرامون حقیقت واجبالوجود و نسبت آن با وجودات خاص میپردازند. محور اصلی بحث، پاسخ به این پرسش است که آیا ذات واجبالوجود میتواند به وجودات خاص و محدود که آمیخته با عدمهای ذاتی هستند، متصف شود یا خیر. استاد با تبیین جایگاه تشکیک در وجود، توضیح میدهند که چگونه مراتب وجودی ممکنات، به دلیل محدودیت و نقص، با حقیقت صمدی و غنای ذاتی واجب تفاوت ماهوی دارند. در ادامه، با استناد به آرای حکما، این نکته تبیین میشود که امتناع اتصاف واجب به وجودات محدود، نه تنها با واجبالوجود بودن او منافاتی ندارد، بلکه لازمهی حقیقتِ غنای ذاتی اوست. این جلسه با ارائه مثالهایی از نسبت میان وجود و عدم در ممکنات و ممتنعات، به تبیین دقیقتر این قاعده میپردازد که هر ماهیتی، تنها پذیرای اوصاف لایق به ذات خویش است.
مرتب سازی:
امکانسنجی اتصاف واجبالوجود به وجودات خاص
4و کَذا امتناعِ بَعضِ أنحاءِ العدم... و همینطور مثال دیگر امتناع بعضی از انحاء عدم است. اینهم همینطور است، فرض کنید شما ممتنع بالذات را به عدم مسبوق به وجود متصف کنید؛ ممتنع بالذات به یک عدمی متصف میشود که آن عدم مسبوق به وجود است. گرچه در اینجا مفهوم عدم بهکار رفته است ولی عدم مخصوص است، عدم مسبوق به وجود با عدم مطلق دوتاست و ممتنع بالذات آن ماهیتی است که در هر حالی حکم امتناع ذاتی بر او بار میشود، نهاینکه عدم مسبوق به وجود، عدم مسبوق به وجود مربوط به امکان ذاتی است و مربوط به ممتنع بالذات نیست. پس باز هم در اینجا میبینیم بااینکه یک شیئی ممتنع بالذات است ولی اینطور نیست که بتوان هر عدمی را بر آن بار کرد و متصف کرد، باید عدم لایق آن را به آن حمل کرد و متصف کرد.1
أللهم صلّ علی محمّد و آل محمّد
- . تلمیذ: کسانی که شغلشان در سفر است و قاعدتاً شش ماه، هفت ماه یا هشت ماه همینطور متناوب یک جا هستند، یک وقت ده روز یا یک وقت دو ماه برای کار به جاهای مختلف میروند، نماز و روزۀ اینها به چه صورت است؟
استاد: آن غیر این است، منحیثالمجموع عرف اینها را کثیر السفر بهحساب میآورد، بلکه یک ماه در منزلشان باشند.
تلمیذ: شاید اصلاً دو یا سه ماه به منزلشان بروند ولی وقتی برای کارشان در سفر هستند یک وقت سه ماه در یک جا بمانند و یک وقت یک ماه و یک وقت هم دو روز بمانند، بستگی به سفرشان دارد.
استاد: خب منحیثالمجموع در طول سال اگر حساب شود [چقدر میشود]؟!
تلمیذ: مثلاً هشت یا نُه ماه نیستند.
استاد: بله، آنها کثیر السفر هستند.
تلمیذ: یعنی باید نمازشان را درست بخوانند ولو اینکه دو روز بمانند یا ده روز بمانند.
استاد: بله، روزهشان هم باید بگیرند.
تلمیذ: از شش ماه بیشتر باشد؟! غالب باشد؟!
استاد: غالب باشد او کثیر السفر محسوب میشود.
- . تلمیذ: کسانی که شغلشان در سفر است و قاعدتاً شش ماه، هفت ماه یا هشت ماه همینطور متناوب یک جا هستند، یک وقت ده روز یا یک وقت دو ماه برای کار به جاهای مختلف میروند، نماز و روزۀ اینها به چه صورت است؟