تحلیل منطقی سالبۀ معدولة المحمول

فَیَصدُقُ بَعضُ اللاجِسمِ لَیسَ بلا مُتِحَیِّزٍ لانتِفائِه فی نَفسِه و تَزَلزَلَ بذلِکَ قاعِدَةُ تَعاکُسِ الأعمیَةِ و الأخَصیَّةِ فی نَقیضَی الأعمِ و الأخَصِ و یَنثَلِمُ الحُکمُ بِتَساوی نَقیضَی المُتساویَین و انعِکاسُ الموجِبَةِ الکُلیّةِ کَنَفسُها عَکسَ النَقیضِ و غیرُها مِمّا فی القاعِدَةِ المیزانیَّة بِنَقائِض المَعانی الشّامِلة.

چون اصلاً بعضُ لا جِسم فی‌حدّنفسه منتفی است و در اینجا سالبۀ به انتفاء موضوع است. و به‌واسطۀ این مسئله که صدق نقیض اعم و اخص در قضیۀ سالبة المعدول قاعدۀ تعاکس اعمیّت و اخصیت در دو نقیض اعم و اخص تزلزل پیدا می‌کند که در اعم و اخص درصورت نقیضین، اعمیّت و اخصیت آنها عکس می‌شود درحالی‌که هردو صادق است و می‌بینیم نه، این در اینجا عکس نشده است و کذب آن لازم آمد.

یَنثَلِمُ الحُکمُ بِتَساوی نَقیضی ... حکمی که کرده‌اند که نقیض متساویین هم متساوی است، این‌هم در اینجا از نظر صدق ازبین می‌رود. این قاعدۀ موجبۀ کلیه هم مانند خودش به عکس نقیض تبدیل می‌شود، در آن قواعد میزان که در نقائض معانی شاملۀ کلی مثل مفهوم و اینها که بیان کردیم، مورد اشکال قرار می‌گیرد. حالا جوابی که ایشان داده‌اند را بعداً می‌خوانیم.

أللهم صلّ علی محمّد و آل محمّد