نقد مبانی کلامی در مسئله اعاده معدوم

مرحوم آخوند می‌گویند: با این بالا و پایینتان خیلی نفوس ما را دچار دردسر کردید! آخر می‌خواهید چه‌کار کنید؟! معاد جسمانی که این‌قدر زور زدن ندارد بابا! معاد جسمانی داریم چقدر بگوییم؟! نیاز نداریم که شما بگویید که اعاده کنیم، فلان کنیم، آن قبلی بیاید همان باشد، بعدی بیاید چه باشد. خب خدا این نفس که هست را برمی‌دارد جسمش را هم درست می‌کند آخر این‌قدر این بالا و پایین کردن ندارد.

ایشان می‌فرمایند که این وحدت وجود شخصیه با تبدل وجود که باقی نمی‌ماند! وقتی که یک وجود خارجی هست این وحدت مخصوص این وجود خارجی است. شما صورت از این وجود را در ذهن بیاورید این وجود به وجود ذهنی تغییر پیدا می‌کند. وجود ذهنی چه ارتباطی به وجود خارجی دارد؟! وجود ذهنی قابل انطباق بر کثیرین است. فرض کنید شخصی الآن از دنیا رفته است و صورت ذهنی‌اش در شما هست، الآن آن صورت ذهنی را می‌توانید منطبق کنید بر اینکه این شخص از این قبر سر دربیاورد، می‌توانید آن صورت ذهنی را منطبق کنید بر اینکه از این [قبر] سر دربیاورد، می‌توانید منطبق کنید بر اینکه اصلاً از صدجا سر دربیاورد، از این قبر و از آن قبر [سر دربیاورد] نمی‌توانید؟! می‌شود دیگر! حالا در وجود خارجی نمی‌شود. این یک بحث دیگر است. هر چیزی که در وجود خارجی تعین پیدا کند لا یَقبلُ الکَثیرین است اما در عالم ذهن قابل انطباق هست یا نیست؟

الآن فرض کنید ده‌تا قبر در اینجا هست و زید را در یکی از اینها دفن کرده‌ایم و نمی‌دانیم کدام است. پس این بر این قبر اول، قبر دوم، قبر سوم و هَلُمَّ جرّاً تا قبر دهم قابل انطباق است پس این‌طور نیست که چون صورت ذهنی متعلق به زید است بنابراین حتماً آن ما یَتعلَّقُ ‌بِه هم باید مشخص باشد، شما می‌توانید علی‌البدل بگویید که ممکن است در اینجا دفن شده است و ممکن است تصور کنید که در اینجا [دفن شده است] چطور شما در هردو جا تصور می‌کنید؟! چون از یک‌ طرف نمی‌دانید کجا دفن شده است و چون صورت ذهنی شما قابل انطباق بر موارد متعدد هست این دو را در کنار هم بگذارید، استفاده می‌کنید هر صورت ذهنی که در ذهن محقق بشود قابل انطباق بر کثیرین است. حالا اگر یک قبر را باز کردید و جسد زید را در اینجا دیدید، این جسد قابل انطباق بر کثیرین هست یا نه؟ این دیگر نیست چون وجود عینی دارد درحالی‌که صورت ذهنی شما قابل انطباق بر ده‌تا قبر بود اما وقتی یک بدن را دیدید این دیگر قابل انطباق نیست و آن صورت ذهنی می‌آید منطبق بر این می‌شود و این دیگر قابل انطباق نیست.