بررسی فلسفی امتناع اعاده معدوم

محط بحث در متماثلین

بحث در متماثلین این است که دو امر که یک ماهیت و یک وجود دارند، در عین اینکه یک ماهیت و یک وجود دارند دوتا باشند، در عین اینکه دوتا هستند یکی و یک ماهیت داشته باشند، این اشکال در اینجا پیش می‌آید. نه‌اینکه دو امر متماثل در کنار همدیگر باشند چون بین آنها تمیّزی نیست، خود همین دوئیت موجب تمایز بین آنهاست و این بحث از مورد متماثلین بیرون می‌رود و مسئله به متشابهین ختم می‌شود.

موجب امتیاز نبودن صرف قبلیت و بعدیت

اگر شخصی ایراد کند و بگوید که فقط صرف قبلیت و بعدیت موجب امتیاز است و کفیٰ بِه میزاً، یک امری در زمان سابق اتفاق افتاده است و الآن خود همان دوباره می‌آید؛ الآن یک نفر از افراد این مجلس از این اطاق بیرون می‌رود و بعد دوباره داخل می‌آید خب این دو نفر که نیست، همان است که الآن در این اطاق بود و بیرون رفت و بعد یک ربع دیگر آمد. شما می‌گویید که نه! این دو وجود است! آن وجودی که یک ربع قبل بوده است با این وجود فرق می‌کند! بنابراین ما نمی‌توانیم مطالبی را با این مطرح کنیم، آن حرفی که قبلاً زدیم تمام شده و الآن این یک وجود دیگر و یک شخص دیگر است! نه، الآن این شخص همان است و فرقش این است که این در نیم ساعت پیش بود و نیم ساعت تا الآن فاصله افتاد، وجودش در اینجا معدوم بود و الآن دوباره همین آمد. اینها همین را می‌گویند! [می‌توانند] اعتراض کنند و بگویند که قضیۀ اعاده هم از همین باب است؛ چطور اگر یک نفر از اطاق بیرون برود و بعد از نیم ساعت برگردد همان است و فقط اختلاف بین این و آن شخص قبل فقط در زمان است؛ این نیم ساعت پیش بود و الآن خودش است در نیم ساعت بعد ولی دو چیز نیست دو ماهیت و دو وجود نیست، یک وجود است و یک ماهیت در دو زمان حضور دارد؟ این قضیه هم همین است.