بررسی فلسفی امتناع اعاده معدوم

مثل اصحاب کهف که [این‌طور] بودند! مثلاً چطور سیصد سال اصحاب کهف [زمان را حس نکردند]. یک‌دفعه چشم باز کردند و یک‌خرده چشم‌هایشان را مالیدند و یک نگاهی این‌طرف و آن‌طرف کردند و [گفتند:] گرسنه‌مان است! چقدر خوابیده‌ایم؟ یک چند ساعتی! آمدند و بیرون را نگاه کردند. بله، آفتاب بالا آمده است! خیلی هم راه آمده‌ایم و فرار کردیم و با ترس و اینها آمده‌ایم ضعف ما را گرفته و خوابیده‌ایم. حالا هم بیاییم و در شهر برویم و چیزی بگیریم. یکی از آنها بلند می‌شود و پایین می‌آید و می‌آید و می‌آید و می‌بیند که چرا این‌طوری است؟! این چیست؟! دیروز که خانه این‌طور نبود! ساختمان‌ها این‌طوری نبود! باغ که این‌طوری نبود! دقیقاً حال او را درنظر بیاورید، این در یک هم‌چنین حالی چه احساسی دارد؟ این کسی که از هیچ‌چیز خبر ندارد! هیچ قضیه‌ای اتفاق نیفتاده است فقط نصف روز خوابیده است!

﴿قَٰلَ كَمۡ لَبِثۡتُمۡ * قَالُواْ لَبِثۡنَا يَوۡمًا أَوۡ بَعۡضَ يَوۡمٖ﴾¹ یک روز خسته بودیم و فرض بکنید یک صبح تا عصر خوابمان برده است. دیشب خوابیدیم یا ﴿أَوۡ بَعۡضَ يَوۡمٖ﴾! بیرون می‌آید و یک‌دفعه نگاه می‌کند! چه احساسی برای او پیدا می‌شود؟ اصلاً انگار یک مسئلۀ جدید را می‌بیند! نمی‌تواند بین این صورتی که الآن ذهن او دارد عکس‌برداری می‌کند و صورتی که دیروز به حساب خودش عکس‌برداری کرد جمع کند! این درخت اینجا بود الآن آن درخت نیست! ما زیر این درخت نشستیم! اگر آن را کَنده باشند جای آن هست ولی اصلاً جای آن سبزه درآمده است! چرا این‌طوری است؟! این درختی که دیروز نشستیم و زیر آن ناهارمان را خوردیم الآن سبزه درآمده است! غار را نگاه می‌کند می‌بیند که غار همان است! سنگ‌ها که تکان نمی‌خورند، سنگ‌ها همان است. الآن این کوه‌ها از زمان پیغمبر ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ به همین شکل بوده‌اند! 1300 سال! الآن هم که ما می‌رویم و نگاه می‌کنیم همین شکل است. آن‌طوری نبوده‌اند و بعد حالا این‌طوری شده باشند، نه! همان سنگی که در آنجا هست وضعیتش الآن هم همان است.