بررسی امتناع اعاده معدوم و لوازم آن

بله! وقتی یک شیئی در خارج وجود پیدا کرد آن موقع ما می‌گوییم که کمّش این است یعنی این‌قدر کم دارد، این‌قدر طول دارد، این‌قدر عرض دارد. اما اینکه کم و طول و عرض موجب وجود خارجی این شده باشد، نه این‌طور نیست. لذا گفته‌اند: هزار عارض بر یک شیء موجب تحقق یک شیء یعنی تشخص آن شیء نخواهد شد. بنابراین وقتی که این‌طور است چطور شما در مسئلۀ معاد آن مقارنات را هم داخل در همین معاد می‌کنید و می‌خواهید آن را اعاده بدهید و اشکال جمع بین متقابلین یا رفع تعدّدین پیش بیاید یا منع برای اینکه این معاد است پیش بیاید، درصورتی‌که عین آن نباشد و این آنِ ثانی در همان جای خودش مستقر باشد. نه، آن زمان هیچ ارتباطی به این کتاب ندارد چطور اینکه لون و شکل ارتباط به آن کتاب ندارد. یک زید را شما تصور کنید، اگر شما هزار وصف برای این زید بیاورید مثلاً زید عالم است، زید پسر فلانی است، زید رنگش این‌طور است، زید در این لباس هست و یک متر و نیم دارد. یک متر و نیم بودن، پسر فلانی بودن، انتساب به فلانی، مستوی القامه بودن، علم داشتن و متحیز بودن، هیچ‌کدام از این اوصاف، زید را نمی‌سازد یعنی اگر شما هزارتا از این عوارض را باهم جمع کنید، فرض کنید که یک متر و نیم کم را اینجا بگذارید، زردی یا سفیدی لون را هم اینجا بگذارید، انتساب به زمان در شب چهارشنبه را هم بگذارید، خب این آیا زید شد؟! آیا زید درست شد؟! ما الآن یک متر و نیم متر آوردیم اینجا گذاشتیم، یک خمره رنگ سفید هم آوردیم و همه را باهم جمع کردیم اصلاً وجود خارجی دادیم، این زید نیست.

تلمیذ: الشیءُ ما لم یوجب لم یوجد.

وجود، موجب تشخص یک شیء

استاد: عوارض به وجود برمی‌گردد، عرض کردم وقتی که یک شیء وجود پیدا کرد، آن‌وقت می‌توانیم به آن بگوییم که این کمّ آن است. اما قبل از اینکه وجود پیدا کند، شما اگر یک کمّ یا یک وضع را بیاورید، نسبت را بیاورید، کیف را بیاورید، این عوارض انتساب به مکان را بیاورید، آیا با آوردن اینها در ذهنتان زید درست می‌شود؟! نمی‌شود. اینجاست که می‌گویند: هزار مشخّص خارجی موجب تشخص نیست و آنچه که موجب تشخص است عبارت از وجود است. بنابراین هیچ‌کدام از اینها نمی‌تواند به‌عنوان معاد مطرح باشد.