بررسی امتناع اعاده معدوم و لوازم آن

محذور دوم اینکه این دراین‌صورت دیگر معاد نیست. وقتی که ساعت نُه در همان ساعت بشود ساعت یازده در اینجا آیا ساعت یازده تحقق پیدا کرده است یا ساعت نُه؟ اگر بگویید: ساعت یازده در اینجا تحقق پیدا کرده است، نه ساعت نُه بنابراین چیزی اعاده پیدا نکرده است و اگر بگویید که در اینجا هم ساعت نُه و هم ساعت یازده هردو باهم تحقق پیدا کرده‌اند، این ایراد بالا که جمع متقابلین بود انجام می‌شود.

محذور سوم اینکه تفرقه و امتیاز بین ابتداء و بین معاد ازبین می‌رود. چون اگر این ساعت نُه مبتدا و ابتدا باشد بنابراین نمی‌تواند معاد باشد. بین مبتدا و بین معاد فرق هست. معاد یعنی ابتدائیتی که ازبین رفته است و بعد امر جدید استیناف یافته است. اگر آن مبتدائیت بخواهد عین معاد بشود دیگر تفرقه‌ای در اینجا معنا ندارد که این‌هم ایراد سوم بر این مسئله است.

مشخّصۀ یک شیء عبارت از هویت خارجیه او

در اینجا ممکن است ایرادی بشود و آن این است که شما زمان را در اینجا از مشخصّات گرفته‌اید درحالی‌که زمان جزء مشخّصات نیست و مشخّصۀ یک شیء عبارت از هویت خارجیه او است. بنابراین چطور شما می‌گویید: وقتی که یک امری بخواهد اعاده پیدا کند باید زمان هم در کنار او اعاده پیدا کند درحالی‌که زمان جزء مشخّصۀ شیء نیست. مشخّصۀ یک شیء عبارت از همین هویت و وجود و شیئیت خارجی او است، دیگر در کجای این، زمان خوابیده است؟! چطور زمان می‌تواند در این هویت اثرگذار باشد؟! این برای خودش است. بنابراین زمان در مسئلۀ اعاده نمی‌تواند بگنجد و قرار بگیرد. اگر قرار باشد که بحثی راجع به اعاده باشد این بحث به خود آن موضوع و آن جوهری برمی‌گردد که این جوهر در زمانی بوده و الآن زمان خودش را می‌خواهد دوباره تکرار بکند.

جوابی که ایشان می‌خواهند بدهند می‌فرمایند: ما نگفتیم که زمان جزء مشخّصات شیء است و به شیء جزئیت و مصداقیت می‌بخشد بلکه زمان عبارت از امارات تشخص و لوازم و عوارض این هویت خارجیه است. البته این مسئله مربوط به مادیات در عالم کون و فساد است، در عالم مجردات و عقول و ملائکه این حرف‌ها نیست درحالی‌که آن استدلال مرحوم آخوند که قبلاً بیان کردند مربوط به همۀ اشیاء و همۀ خصوصیات بود اعم از مجردات، مبدعات، مکوّنات و معروضات به کون و فساد!