بررسی امتناع اعاده معدوم و لوازم آن

درس چهارصد و بیست و ششم

ادلۀ حکماء مشّاء بر امتناع اعادۀ معدوم (2)

أعوذ بالله من الشیطان الرجیم

بسم الله الرحمن الرحیم

الثانی لو جازَ إعادةُ المعدومِ بِعینِهِ أی بِجمیعِ لوازمِ شخصیَّتِهِ و توابعِ هویَّتِهِ العینیةِ لَجازَ إعادةُ الوقتِ الأولِ‌ لأنَّه مِن جملتِها.¹

طریقۀ دومی که شیخ‌الرئیس و دیگر بزرگان و امثال‌ذلک در کتاب‌های خودشان آوردند این است که اگر اعادۀ معدوم جایز باشد، این اعادۀ معدوم جدای از شرایط و مقارنات و لوازم و عوارضی که بر او عارض می‌شوند نیست. گرچه عوارض بر موضوع عارض می‌شوند و قائم به موضوع هستند ولی علیٰ‌کلّ‌حال جدای از موضوع نیستند و ما نمی‌توانیم یک امر را که متحیّز و متعین ـ از أین به معنای مکان ـ و مظروف برای زمان است را از زمان و مقارنات خودش جدا کنیم. وقتی قرار بر این است این وجود که در این مجلس تحقق پیدا کرده است دوباره وجود یک شخص بعد از انعدام این جلسه و تفرقه‌ای که بر افراد این جلسه حاکم می‌شود اعاده پیدا بکند طبعاً باید کلیۀ افرادی که در این جلسه هستند هم همراه با آن شخص اعاده پیدا کنند زیرا وجودی که در این ساعت تحقق پیدا کرده است مخصوص به این ساعت است و مقارناتی که با او بوده این مقارنات هم همراه با او جزء عوارض بر وجود و بر موضوع او می‌بایست معاد بشود.

بناءًعلیٰ‌هذا وقتی که این شیء قبلاً در آن وقت وجود داشت خود آن وقت دوباره باید اعاده پیدا بکند و این جمع متقابلین است؛ فرض کنید وجودی که در ساعت نُه عینیت یافت و بعد انعدام پیدا کرده است دوباره همان ساعت نُه ساعت یازده بشود و این محال است.

و دلیل دیگر بر این مسئله اینکه خود زمان هم یک امر وجودی است و خود زمان هم معدوم است حالا ما کاری اصلاً به مقارنات و عوارض بر این موضوع نداریم. بالأخره خود زمان یک امری هست یا نیست؟! ساعت نُه برای خودش یک امر وجودی است و با ساعت یازده تفاوت می‌کند. ساعت نُه که ازبین رفته است ساعت یازده بشود در اینجا محالیت لازم می‌آید و در این مسئله همان‌طوری‌که مرحوم آخوند می‌فرمایند: سه محذور هست؛ محذور اول جمع بین متقابلین است که ساعت نُه با ساعت ده تفاوت دارد و نمی‌شود ساعت نُه و ساعت ده هردو امر واحد باشند و این واضح‌البطلان است.