بررسی ادله حکما بر امتناع اعاده معدوم

نظر فلاسفۀ مشاء بر ردّ جواز اعادۀ معدوم

دلیل دیگری که فلاسفۀ عام و فلاسفۀ مشاء بر این قضیه آورده‌اند این است که می‌فرمایند: اگر اعادۀ معدوم بعینه جایز باشد، طبعاً اعاده باید به همۀ خصوصیات خارجی و مقارنات و شرایط باشد و از جملۀ این شرایط زمان است. این کتاب الآن در تاریخ فلان درست شده است و حالا اینکه در این تاریخ درست شده است، خود تاریخ هم جزء مقارنات این است و این افراد وقتی که می‌گویند: اعادۀ معدوم جایز است پس باید بگویند: اعادۀ زمان هم جایز است! چون این کتابی که الآن در شب سه شنبه باز کردیم و مشغول بحث و بررسی مطالبش هستیم، این یک زمانی را می‌طلبد و آن زمان عبارت از شب سه‌شنبه بین ساعت نُه و ده است و این زمان برای امشب است، حالا فرداشب هم خداوند حیات و توفیق بدهد دوباره می‌آییم و همین کتاب را باز می‌کنیم و همین صفحه را باز می‌کنیم و می‌گوییم: اینکه همان صفحه است و اینکه همان کتاب است و این همان درس است.

اگر دوباره همان مطالب را گفتیم، اگر بر ذات بگوییم که همان ذات بعینه تکرار شده است، زمان که دیگر تکرار نمی‌شود! اگر اعادۀ معدوم جایز باشد، شما باید بگویید: شب سه‌شنبه، شب چهارشنبه بشود و شب چهارشنبه شب سه‌شنبه بشود! چون الآن در این زمان این امر اتفاق افتاده است، وقتی که همین مجلس و همین مطالب می‌خواهد بعینه دوباره اتفاق بیفتد، از زمرۀ اینها زمان است پس زمان هم باید همین‌طور تکرار بشود درحالی‌که قطعاً زمان جزء مقولۀ کمّ متصل و متدرج ‌الحصول است و محال است که دو آن مانند هم باشند چه برسد به اینکه یک شب هم بین آنها فاصله باشد! شب چهارشنبه شب سه شنبه بشود و شب سه شنبه وارد شب چهارشنبه بشود! این‌هم جزء ادله‌ای که دلالت بر امتناع اعادۀ معدوم می‌کند.