محال بودن اعاده معدوم در فلسفه اسلامی
تبیین نسبت میان هویت، وجود و عدم در بازگشت اشیاء
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به تبیین برهان فلسفی بر محال بودن اعاده معدوم میپردازند. بحث با بررسی ماهیت عدم به عنوان رفع وجود آغاز شده و با تکیه بر وحدت هویت و وجود، اثبات میشود که تکرار یک وجود خاص در خارج محال است. در ادامه، ضمن نقد دیدگاههای متکلمین درباره معاد جسمانی، به تفاوت میان تعدد وجود و تکرار وجود اشاره شده و این نکته مورد تأکید قرار میگیرد که حقیقت انسان به نفس ناطقه است و ماده تنها ابزاری برای ظهور آن به شمار میرود. استاد با بررسی کیفیت معجزات انبیاء در احیای مردگان و داستان حضرت ابراهیم، تبیین میکنند که در این موارد، اعاده معدوم رخ نمیدهد، بلکه نفس ناطقه که باقی است، به مادهای جدید تعلق میگیرد. در نهایت، این نتیجه حاصل میشود که لذت و ادراک متعلق به روح است و تغییر ابزارهای مادی، خللی در وحدت و هویت شخصی انسان ایجاد نمیکند.
مرتب سازی:
محال بودن اعاده معدوم در فلسفه اسلامی
6فرق تعدد وجود با تکرار وجود
تلمیذ: اگر تکرار وجود است، تکرار صورت است؟
استاد: دیگر تکرار وجود نیست بلکه تعدد وجود است. تعدد وجود با تکرار وجود دوتا است. خدا دوقلو هم درست میکند عین همدیگر، این تعدد وجود است و تکرار نیست!
تلمیذ: در مورد اعاده معدوم هم صورت و ماده ...
استاد: نه آن صورت که هست و ازبین نرفت.
تلمیذ: منظور همان شیئیت است.
استاد: نه، همان شیئیت شیء یعنی همان نفس ناطقه است وقتی نفس ناطقه الآن به یک جسم تعلق گرفت شما زید را الآن به این کیفیت میبینید خب یک عکسی از او برمیدارید و کنار میگذارید بعد این میمیرد ـ یک تانکی میآید در جبهه فرض کنید که طفل سیزدهساله میآید و خلاصه... ـ حالا یک حضرت عیسی میآید دوباره آن زید را [زنده میکند]. نه، از این چیزها فرض کنید یک خاکی در دستش میگیرد بلند میکند فوت میکند آن شخصی که در جبهه شهید شد دوباره الآن زنده میشود و در کنار شما مینشیند. دوباره شما یک عکس از او میگیرید و این عکس را کنار آن عکس میگذارید میبینید هردو یکی است!
اعادۀ معدوم نبودن احیاء موتیٰ
خب حالا اعادۀ معدوم است؟! نیست. چرا نیست؟! بهخاطر اینکه زید که در اینجا بود نفس ناطقهاش بود منتها از چشم ما مخفی بود آن موقع به این بدن بود بعد یک بدن دیگری به او تعلق گرفت و چون شیئیةُ الشیء بِصورتِه لا بِمادتِه این در اینجا... بله، میتوانیم این را بگوییم که الآن بدن این زید غیر از آن بدنی است که قبلاً با آن راه میرفت. این حرف را میتوانیم بزنیم ولی در اینکه این زید خودش همان است، نمیتوانیم بگوییم که این همان زید است. یک زید دیگر دوباره خدا درست نکرد.
کیفیت معجزۀ انبیاء در احیاء موتیٰ
انبیاء دو کار انجام میدهند؛ یک کاری که انبیاء انجام میدهند این است که آن نفسی که قبلاً تعلق به ماده داشت و در این دنیا متعلق بود و الآن تعلقش قطع شد دوباره آن نفسی که الآن هست به همین ماده [میآورد] حالا نهاینکه مادهای که داشت ازبین رفت بلکه به یک مادۀ دیگر، یک مشت خاک برمیدارد ماده برای او میشود. ماده جنبۀ آلیت و وساطت دارد. جنبۀ اصلیت ندارد.