محال بودن اعاده معدوم در فلسفه اسلامی

این دیگر واقعاً خیلی عجیب است! این چه سلولی است که یک‌دفعه باد می‌شود می‌شود و شرائط زمان و مکان در آن اثر نمی‌گذارد؟! نمی‌دانم موقع قلیان کشیدن ایشان بوده یا وقتی که بیشتر سر حال بودند که یک هم‌چنین مطالبی گفتند! گاهی اوقات انسان خیلی سر حال است!

تلمیذ: تجرد پیدا کردند!

استاد: بله، دیگر بعضی مواقع می‌گویند که بعضی از چیزها کثرتش تجرد می‌آورد!

علیٰ‌کلّ‌حال می‌گوید که این یک سلول ازبین نمی‌رود و خدا از این یک سلول انسان را دوباره درست می‌کند و اعادۀ معدوم نمی‌شود به‌خاطر اینکه آن یک سلول ازبین نرفته است و آن یک سلول دارد لای آن قبرها دست‌وپا می‌زند تا روز قیامت که خدا دوباره آن را زنده‌اش کند و تبدیل کند! جداً در کتاب خواندم! این کتاب را یکی از همین حکما و فلاسفه آورده بود. یکی از افراد ایشان را [رد] می‌کرد، گفتم: نه آقا! شما به اسرار خلقت معرفت پیدا نکردید و هنوز نمی‌دانید این سلول فرق می‌کند و خاصیتش با بقیه تفاوت دارد!!

علیٰ‌کلّ‌حال کسانی که قائل به اعادۀ معدوم هستند بنا بر این مسئله، آن حیثیت ابتدا با حیثیت انتها یکی می‌شود آن ابتدا مسبوق به عدم ازلی بود و الآن در معدوم، عدم ازلی با وجود این خلط شد ازبین رفت. وقتی که معدوم می‌خواهد اعاده پیدا کند معدوم دیگر با حیثیت عدم ازلی نیست با حیثیت عدم بعد الوجود است و این دو حیثیت با همدیگر منافات دارند! اینکه یک امر واحد هم حیثیت سبق عدم ازلی بر آن باشد و هم حیثیت سبق وجود بر آن باشد، این محال می‌شود. لذا از این نقطه‌نظر هم این دلیل در اینجا ناتمام است. خب حالا چند خط را بخوانیم.

... فی أنَّ المعدومَ لا یُعاد.

العدمُ لیسَ لَه ماهیةٌ إلاّ رفعُ الوجودِ و حیثُ عَلِمتَ أنَّ الوجودَ لِلشی‌ءٍ نفسُ هویَّتِه فَکما لا یکونُ لِشی‌ءٍ واحدٍ إلاّ هویةٌ واحدةً فَکذلکَ لا یکونُ لَه إلاّ وجودٌ واحدٌ و عدمٌ واحدٌ فَلا یُتَصوَّرُ وجودانِ لِذاتٍ بِعَینها و لا فِقدانان لِشخصٍ بِعینِه.¹