
مفهوم عدم و حقیقت معدوم مطلق
بررسی تفاوتهای مفهومی و وحدت مصداقی در عالم نیستی
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به تبیین دقیق مفهوم «عدم» و تفاوت آن با «وجود» میپردازند. بحث با تحلیل بساطت مفهوم وجود و عدم آغاز میشود و این نکته تبیین میگردد که همانگونه که مفهوم وجود در ذهن واحد است اما در مصداق دارای مراتب است، مفهوم عدم نیز در ذهن واحد است. در ادامه، تفاوت میان عدم مطلق و عدم مضاف بررسی شده و این حقیقت روشن میشود که اگرچه از نظر مفهومی میتوان میان عدمهای مختلف تمایز قائل شد، اما از نظر مصداق خارجی، تمامی عدمها یکسان هستند و فاقد هرگونه امتیاز و کثرت میباشند. در بخش پایانی، با بهرهگیری از این مبنای فلسفی، جایگاه والای ولایت و تفاوت مراتب وجودی اولیای الهی با سایر انبیاء مورد واکاوی قرار میگیرد تا روشن شود که چگونه کمالات وجودی، ملاک اصلی امتیاز و برتری در نظام هستی است.
مفهوم عدم و حقیقت معدوم مطلق
6خلاصه به منزل آمدیم خدمت مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ داشتیم [صحبت] میکردیم که ایشان یک قضیه از حاج اسماعیل دولابی نقل کرد که ممکن است حضرت رقیه از پیغمبران بالاتر باشد. مرحوم آقا فرمودند: خب این چه اشکالی دارد؟! کجای قضیه خلاف است؟! ما به حضرت رقیه فقط به [چشم] یک طفل سهساله نگاه میکنیم که یک بچۀ سهسالهای در آنجا بوده و یاد پدرش میکرده است و پدرش را کشتند و سر ایشان را برای او آوردند و نفس او نتوانست تحمل کند! اما اگر این بچۀ سهساله الآن در یک ظرف تربیتی قرار میگرفت و موقعیت تربیتی در دامن امام حسین علیهالسّلام برای او پیدا میشد و حضرت او را بر همان مرام و مرتبه و موقعیت والای خودشان تربیت میکردند، چرا از انبیاء بالاتر نمیشد؟! چرا؟! چه دلیلی داریم؟! چرا الآن در آن دنیا نشده باشد؟!
تبیین حقیقت وحی
مرتبه وحی این است که به یک شخص الهام بشود همین! [طوری میگفت:] مرتبۀ وحی که همچنین دو متر [دستش بالا میرفت]! یعنی اینها وحی را یک مسئلۀ [خاصی] میدانند! نمیداند که وحی همان ﴿وَأَوۡحَىٰ رَبُّكَ إِلَى ٱلنَّحۡلِ أَنِ ٱتَّخِذِي مِنَ ٱلۡجِبَالِ بُيُوتٗا وَمِنَ ٱلشَّجَرِ وَمِمَّا يَعۡرِشُونَ﴾1 است! به آن زنبور وحی میشود، به آن فیل که پنیسیلین را کشف میکند و وقتی زخمی میشود خودش را به این قارچها میمالد و خوب میشود، وحی میشود و وحی آن است! به آن گنجشک و چیزی که بلند میشود برای دفاع از دشمن فلان مسئله را بهکار میگیرد، وحی میشود و وحی آن است. این جنبه در انبیاء بهصورت احکام و تکالیف میآید. یعنی ما نه میدانیم وحی چیست و نه آن حقایق و قضایا و مسائلی که ممکن است بر نفوس برحسب استعداد و ظرفیتشان مترتب بشود! ما فقط یک انبیاء و مقام وحیای شنیدیم و بعد هم دیگر خیال میکنیم دیگر هیچ چیز دیگری نداریم! خب بگویید ببینم مگر به امیرالمؤمنین علیهالسّلام وحی میشد؟! برحسب ظاهر میگویید که وحی دیگر بعد از حضرت رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم منقطع شد پس باید امیرالمومنین پایینتر از آنها باشد! [میگویند که] نه، حالا دلیل داریم و تحفظ بر نص میکنیم و چه میکنیم!
- . سوره نحل (16) آیه 68. معادشناسی، ج 7، ص 268:
«و پروردگار تو اى پیغمبر به زنبور عسل وحى فرستاد که از کوهها و از درختان و از سقف خانههایى را که بنا میکنند، براى خود خانههایى قرار دهید!»
- . سوره نحل (16) آیه 68. معادشناسی، ج 7، ص 268:
