وحدت وجود و نگاه توحیدی به خیر و شر

بیان مثال برای تفهیم نزول ذات در قوالب و تعیّنات مختلف

امروز در جایی بودیم و [در مورد] مسئلۀ وحدت وجود صحبتی شد. من این مثال را در آنجا زدم و در همین‌جا هم این مثال شاید مثال مناسبی برای این مسئله باشد. در مسئلۀ نزول آن ذات در مسائل در قوالب و تعیّنات مختلف، حضور آن ذات و نفس حضور آن در آنجا ارزیابی می‌شود بدون اینکه از آن ذات ذره‌ای کم و یا زیاد بشود. الآن شما یک شخصیتی دارید و هر کسی برای خودش در اینجا یک شخصیتی دارد. این شخصیت عبارت از سعۀ وجودی است که در آن سعۀ وجودی، سعۀ مدرکات، سعۀ قوا، سعۀ غرائز و صفات خوابیده است. به‌نحو اینکه وقتی همۀ این خصوصیات را جمع کنیم جناب آقای کذا می‌شود. این جناب آقای کذا اسمی است که در این اسم مسائل مختلفی قرار دارد. اوّلاً شخصیت او که این شخصیتش چه نوع آدمی است؟ آیا آدم تندخو است یا ملایم؟ آدم با فرهنگ است یا بی‌فرهنگ؟ آدم بردبار است یا پرخاشگر و غیر متحمّل؟ آدم بخشنده است یا خسیس؟ آدم رحیم و عطوف است یا قَسی و سنگدل؟ و همین‌طور این خصوصیات و غرائزی که شخصیت او را تشکیل می‌دهند. اضافۀ بر این، معلوماتی که کسب کرده است و تجربیاتی که به‌دست آورده است و میزان توان و قدرت‌ها و قابلیت‌های او برای آینده چه مقدار است؟ همۀ اینها را جمع بکنید فرض بکنید جناب زید بن تقی می‌شود. فرض کنید این شخص دیگر هم با این خصوصیات عمرو بن بکر می‌شود و آن شخص هم با آن خصوصیات خالد بن ولید می‌شود. هرکدام از افراد در خصوصیاتی که دارند همان شخصی می‌شوند که ما با آنها برخورد می‌کنیم. خب حالا این شخصی که الآن این وضعیت و این کیفیت را دارد فرض بکنید در بیرون می‌خواهد مشغول مباحثه بشود، خب در یک مسئله‌ای که دارد وارد مباحثه می‌شود با تمام ظرفیت علمی خود در آن قضیه وارد می‌شود. یک وقتی نه، با تمام ظرفیت علمی وارد نمی‌شود و با یک بخشی از آن وارد می‌شود؛ یعنی خودش را محدود می‌کند.