وحدت وجود و نگاه توحیدی به خیر و شر

دیدگاه امیرالمؤمنین علیه‌السّلام این است: می‌رود و می‌جنگد و بر معاویه پیروز نمی‌شود و معاویه می‌آید و حکومت را می‌گیرد و امام حسن علیه‌السّلام را خانه‌نشین می‌کند و سالیان سال زندگی می‌کند و ده سال در امامت امام حسین علیه‌السّلام هم زندگی می‌کند و بعد ازبین می‌رود از دنیا می‌رود. همۀ اینها را دارد می‌بیند. چطور کسی که می‌بیند می‌آید آن‌وقت در خودش توقعات بیخود به‌وجود بیاورد؟! مگر این دو باهم جور درمی‌آید؟! چطور وقتی کسی واقعیت را دارد می‌بیند آن‌وقت بیاید خود را اذیت کند و به زحمت بیندازد؟!

این مقام عجیبی است! اگر یک چشمه به ما نشان بدهند همه چیز را کنار می‌گذاریم! این دارد تا آخر می‌بیند آن‌طور پا به میدان می‌گذارد که می‌گوییم هیچ چیز را متوجه نمی‌شود و فقط حکومت می‌فهمد و بس! هیچ چیز نمی‌فهمد فقط سلطنت! مثل همین‌‌هایی که در دنیا هستند و فقط شب به عشق ریاست می‌خوابند و صبح به عشق ریاست بلند می‌شوند و به عشق ریاست هر طور تهمت و افتراء و فلان به همدیگر می‌زنند. همان کاری که معاویه می‌کرد دیگر!

امیرالمؤمنین علیه‌السّلام در خطبه‌های خود در نهج البلاغه صحبت می‌کند که خاک بر سرتان! شما از زن هم [کمتر] هستید باید اسم شما را عروس در حجله [بگذارند و] مانند دختران در حجله با شما مدارا کنند!¹ [در جای دیگر] دارند: «کَم أُداریکُم کَما تُدارَى البِکارُ».² یااینکه در آنجا [می‌فرمایند که] ‌ای کاش ده نفر از شما را می‌دادم و یک نفر از لشگر معاویه را می‌گرفتم!³ آدم وقتی که به اینها نگاه می‌کند می‌بیند عجبا! آقا دیگر چه بود که او نگفت! این تحریص و این تشویق چیست؟! دیگر قضیه چیست که حضرت نگفته است؟! غیر از این چه چیزی می‌تواند باشد؟! اما درعین‌حال همان موقعی که در آن شدت سخنرانی و تحریک مردم و تشویق به‌سوی جهاد؛ خطبات جهاد نهج البلاغه: «فإنّ الجِهادَ بابٌ مِن أبوابِ الجَنّةِ، فَتَحَهُ اللهُ لِخاصّةِ أولیائهِ».⁴