دیدگاه عرفان در باب خیریت و شرور
تفاوت نگاه توحیدی عارف با نگرش کثرتگرایانه به حوادث عالم
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به تبیین تفاوت بنیادین میان نگاه فلسفی و عرفانی به مسئله خیر و شر میپردازند. در حالی که فلسفه با نگاهی تحلیلی به روابط میان موجودات و بررسی نارساییها در نظام خلقت مینگرد، عرفان با تکیه بر حقیقت توحید، هر وجودی را جلوهای از ذات پروردگار دانسته و از دریچه شهود به عالم مینگرد. استاد با واکاوی نحوه مواجهه اولیاء الهی با مصائب و ناملایمات، بهویژه در واقعه عاشورا و زندانهای ائمه اطهار، توضیح میدهند که چگونه عارف با عبور از کثرات و انتساب همه امور به مشیت الهی، شرور ظاهری را در باطن، خیر محض میبیند. در نهایت، این بحث به تبیین دقیق نسبت میان قبح فاعلی و حسن فعلی منجر میشود تا روشن گردد که چگونه یک فعل واحد میتواند در عین خیر بودن، به دلیل انتساب به فاعل، مورد مؤاخذه قرار گیرد.
مرتب سازی:
دیدگاه عرفان در باب خیریت و شرور
2اما در دیدگاه عرفان مسئله از جاى دیگر بحث مىشود و اصلاً کارى به اینکه این وجود در اینجا چه وجهه و چه چهرهاى دارد، ندارد و نسبت به این نظر نمىشود. دیدگاه عرفان در مسئلۀ خیریت دیدگاه شهود است، یعنى عارف وقتى که به مسئلۀ خیریت و شریت مىخواهد نظر بیندازد، از آنجایى که اصل اوّلى خود را براساس نزول حقیقت توحید بنا نهاده است، هر وجودى را از دریچۀ توحید نگاه مىکند. دیدهاید وقتى که یک دوست بسیار صمیمى هدیهاى به شما بدهد و بعد از دنیا برود، هر وقت چشم شما به این هدیه و به این یادگارى مىافتد یاد او را مىکنید. یعنى هیچوقت به خود این نظر نمىاندازید تا بخواهید تفکر کنید حالا یک مرتبه ممکن است مثلاً فرض بکنید بخواهید ماهیت آن را مشخص کنید و به خصوصیات آن پى ببرید ولى هر وقت که نظر بر این مسئله مىاندازید او در نظر مىآید. این مسئله حکایت از این قضیه مىکند که آن چنان یاد او در وجود شماست که نمىگذارد نظر بر چیز دیگرى غیر از او بیندازید؛ یعنى یاد او بر تفکرات دیگر و در تأمّلات دیگر غلبه مىکند!
اختلاف نظر عارف با دیگران نسبت به موجودات
بهطورکلی نظر عارف نسبت به موجودات با نظر ما مختلف است، یعنى از دیدگاه یک عارف حقیقت توحید و نزول ذات پروردگار است که در مرایا و در قوالب و تعینات جلوهگرى مىکند، این مسئله است؛ یعنى قبل از اینکه بخواهد به او و به روابط بین اشیاء برسد حضور او را در خارج احساس مىکند و مگر ممکن است خدا شر باشد؟! مگر ممکن است خدا بد باشد؟! خداست که این حضور در ذات را اقتضاء مىکند و بین روابط، خود او اتصال برقرار مىکند. خود اشیاء حضور پروردگار است که باهم در تعامل و در ارتباط هستند. خود اشیاء خارجى عبارت از حضور تکتک ذات است که در خارج باهم در ارتباط هستند.