دیدگاه عرفان در باب خیریت و شرور

حالا سراغ عقاب آمدیم و در مسئلۀ عقاب قضیه به سن برمى‌گردد، نه به این کشیدن ماشه و برآمدن گلوله، اگر در کشیدن ماشه باشد هردو مى‌کشند و اگر کشیدن ماشه هست باید بچۀ سه‌ساله را اعدام کنیم؛ در هردو یک عمل انجام مى‌گیرد و یک زور به‌کار برده مى‌شود؛ این مى‌کشد و آن هم مى‌کشد اما این یکى را مى‌گیرند اعدام مى‌کنند و پدر او را هم درمى‌آورند ولی بچه را رها مى‌کنند برود توپ‌بازی‌اش را بکند، درست شد؟! بعد مراسم ختم مى‌روند و... دیگر چه خاکى بر سرشان بکنند، مى‌گویند که حالا شده است دیگر، عمرش به دنیا نبود. شر به سن برمى‌گردد و بعد به مسائل دیگر.

در واقع انتساب مسئله است که موجب عقاب است نه خود فعل، اینجا این عملى را که ممکن است خطا تصور بشود عارف مى‌آید این خطا را از اینجا برمى‌دارد. آفرین بر نظر پاکِ خطا پوشش باد؛ یعنى آنچه را که ما خطا مى‌پنداریم او این خطا را در انتساب به مسئلۀ توحید ندیده مى‌گیرد، او به خود فعل نگاه مى‌کند، نه به آن جنبۀ روابط و انتساباتش.

اشکالى که در اینجا ممکن است مطرح بشود این است که اصل انتساب أمرٌ وجودىٌ أو لا؟ خب این‌هم خودش امر وجودى است. انتساب یعنى چه؟ انتساب یعنى وجود ذهنى! گفتیم که وجود خارجى فعل است. مگر وجود ذهنى خودش نوعٌ مِنَ الوجود نیست؟ آن کسی که در تفکر و تصورش دارد مى‌آورد و مى‌زند و یکى را ازبین مى‌برد هذا نحوٌ مِنَ الوجود. اگر این وجود نیست بنابراین شما افعال نفسى را انکار کردید و این را از دایرۀ وجود کنار گذاشتید و هو باطِلٌ و لا یقولُ بِه أحد. اگر این مسئله هم قسمٌ مِن اقسامِ الوجود، همان جنبۀ خیریت باید در اینجا بیاید باز دیگر در اینجا چرا عقاب هست؟! خیال مى‌کنم دیگر ادامۀ مطالب براى جلسۀ بعد باشد تا روى قضیه فکر کنیم.