تبیین مراتب خیریت و نسبیت شرور در عالم وجود

خواب دیدن شخصی قبل از وفات علامه طهرانی ـ رضوان الله تعالی علیه ـ

قبل از اینکه مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ از دنیا بروند، یک شخصی خواب دیده بود و برای من تعریف کرد، منتها ما هم ترتیب‌اثر ندادیم و گفتیم که إن‌شاء‌الله خیر است. می‌گفت که چند شب پیش خواب دیدم که فلانی ـ یک جوانی بود از امواتشان بود ـ پیش من آمده است و با یک شعف عجیبی همین‌طور دست می‌زند و بالا می‌پرد و دست می‌زند و مدام دارد از دور می‌گوید که البشارة البشارة البشارة گفتم که چیست؟ چرا این‌طوری می‌کنی؟ گفت که مگر نمی‌دانی آقا می‌خواهد بیاید! البشارة البشارة! او آنجا کف می‌زد و می‌گفت که نمی‌دانی اینجا چه خبرها هست! آن [شخص میت] به این می‌گفت. گفت که نمی‌دانی اینجا چه خبرها و مقدماتی چیده‌اند و چه مسائلی آماده کرده‌اند. حالا ما اینجا در سرمان می‌زنیم! علیٰ‌کلّ‌حال قضیه این‌طوری است و انظار در این مسئله متفاوت است. علیٰ‌کلّ‌حال این مطالب هم چندان برای مسائل و مبحثمان بی‌ارتباط نبود.

جنبۀ نسبی داشتن اتفاقات دنیا

مرحوم آخوند می‌فرمایند: آنچه که در این دنیا اتفاق می‌افتد جنبۀ نسبی دارد و خیلی از بزرگان راجع به این مسئله اشعار و مطالب و بیاناتی دارند. هرچه می‌خواهد باشد، هوا باشد خودش خیر محض است و بالنسبة به یک شیئی جنبۀ عرضیِ خیری دارد و بالنسبة به امری جنبۀ شری دارد. آب دریا بالنسبة به ماهی دریا و وسایل و کشتی‌ها جنبۀ خیری دارد اما همین آب دریا نسبت به بعضی‌ها جنبۀ شری دارد. همین آبی که می‌خوریم نسبت به خود انسان جنبۀ حیات دارد و نسبت به یک شخص یا یک حیوان یا یک چیز دیگری جنبۀ شری دارد. مثلاً اگر مورچه در این آب بیفتد ازبین می‌رود و به هلاکت می‌افتد پس [بالنسبة به او] جنبۀ شری دارد.

[خلاصه] کل آنچه که در این عالم کون و فساد در عالم ماده موجود است، به فرمایش مرحوم آخوند نفس وجود و جنبۀ ذاتی او خیر است چون عبارت از همان حقیقت وجود متنازل است و جنبۀ عرضی او بالنسبة به یک امر دیگری خیر است و بالنسبة به امر دیگری شر است. چون امر وجودی را در چیزی ایجاد می‌کند بالنسبة به او خیر است و چون از امر دیگر سلب ذاتی می‌کند یااینکه سلب صفتی از صفات کمالیه می‌کند و رشد او را متوقف می‌کند جنبۀ شر است. پس جنبۀ عدمی او در اینجا جنبۀ شری دارد که آن جنبۀ عدمی به جاعل برنمی‌گردد و آنچه که به جاعل برمی‌گردد فقط جنبۀ وجودی است.