مراتب وجود و جایگاه اعتبارات در فلسفه

تثبیت توحید توسط حقیقت وجودی اعیان خارجی

جوابی که ایشان می‌دهند همین است می‌گویند که چه کسی گفته است که اینها حصه‌ای از وجود ندارد؟! همین نسب و اضافات ابوّت، بنوّت، فوقیت، تحتیت، کم، کیف و امثال‌ذلک یااینکه عین، متیٰ، زمان که اینها هم داخل در علم مقولات هستند. خود حرکت نحوٌ مِنَ الوجود است دیگر. گرچه حرکت عبارت از تبدل وضع در متحرک است اما بالأخره خود حرکت یک جنبه‌ای است که این جنبه را شخص عاقل می‌تواند تعقل کند. یک وقتی این لیوان که در دست من هست این لیوان الآن ثابت است. یک وقتی من این لیوان را شروع به گرداندن می‌کنم، ببینید این الآن دارد می‌گردد شما غیر از خود لیوان، یک معنای دیگری را احساس می‌کنید. اگر آن معنای دیگر وجود نداشت شما از کجا احساس کردید؟! چرا وقتی که من این را اینجا ثابت نگه می‌دارم آن معنا را احساس نمی‌کنید؟! الآن این لیوان در اینجا ثابت است خب چرا چیزی نمی‌فهمیم، آنچه را که ما می‌فهمیم فقط همین یک لیوان است اما همین‌که من این لیوان را در دستم به حرکت می‌آورم، غیر از این لیوان شما یک حرکتی را می‌فهمید پس معلوم است حرکت یک امری موجود است منتها وجود مستقل درقبال خود ظرف را ندارد این را قبول داریم حرکت عبارت از تبدل وضع در این عین خارجی است الآن این وضع او به این نحو است، بعد وضع او تغییر پیدا می‌کند به این نحو می‌شود، بعد من این را به این حرکت می‌کنم یعنی آن که در تحت است، فوق آن که در فوق است تحت قرار می‌گیرد این تبدل اوضاعی است که در این متحرک پیدا می‌شود و ما اسم آن را حرکت می‌گذاریم، درست شد؟! بنابراین باید بگوییم که این‌هم وجود ندارد! اینکه نمی‌شود، وجود دارد.

بنابراین مسئلۀ وجود نه آن چیزی است که برای هر فردی قابل رؤیت باشد بلکه ممکن است یک معنای دقیق‌تر و عمیق‌تر و ظریف‌تری وجود داشته باشد. اتفاقاً عجیب است که ما این مسئله را در ادعیه هم داریم: