مراتب وجود و جایگاه اعتبارات در فلسفه

وجود دارای یک مرتبۀ سِعی

پس ما نباید آن‌چنان نسبت به وجود قائل به ضیق صدر باشیم که آنچه را که از حیطۀ افهام افراد عادی به‌دور است آنها را خارج از حیطۀ وجود بدانیم و فقط وجود را بر یک سری مطالب عادی و روشن و بیِّن منحصر کنیم که مورد مشاهَد همۀ افراد و مورد قبول و تصدیق همۀ اقشار از اقشار مردم است. نه، وجود دارای یک مرتبۀ سِعی است که شامل همۀ اعیان خارجی و عوارض آنها و نسب و ارتباطات بین موضوع و محمول در قضایای هلیّت مرکبه که مثل وجود رابط هست و یا مانند نسب و اضافات و یا حتی أعدام [می‌شود]. اینها یک جنبۀ وجودی دارند یا مانند استعداد و قوا است، استعداد و قوا که در هیولا به نسبت به قبول صورت هست اینها هم حظّ از مراتب وجودی دارند. بالأخره این جهت استعدادی که در این هیولا هست یک حالتی است که ما قابلیت این هیولا را برای تبدل به صورت کذا شدن در مستقبل اثبات می‌کنیم در عین اینکه این هیولا هنوز به مرتبۀ فعلیت نیامده است. این همان معنایی است که همین دو بزرگوار و افرادی مانند اینها حکم کردند بر اینکه نمی‌شود عدم بر موضوع حمل بشود. یعنی عدم از جهات عدمی نمی‌شود بر موضوع حمل بشود اما ممکن است همین عدم یک حیثیت خیلی جزئیه از وجود را حائز باشد و از همین قبیل است مطلبی را که بعضی از افراد نسبت به بزرگان از حکمت و حکماء آورده‌اند و به‌عنوان اعتراض بر آنها نقل کرده‌اند چون در حکمت صحبت در این است که علم به حقیقت وجود و ظروف و ظهورات وجود در قوالب مختلفه و در اطوار وجود است.

بنابراین دیگر صحبت از ماهیات و معقولات ثانیه و احوال مقولات نسبیه کردن در اینجا چه معنی دارد؟! معقولات ثانیه مانند علیت و معلولیت و امکان و اینها است، خب اینها که اصلاً وجود خارجی ندارند؛ امکان که وجود خارجی ندارد. آنچه که در خارج هست زید است امکان که دیگر وجود ندارد یا مانند نسب و اضافات به آنها، وجود رابط و یا مانند مقولات نسبیۀ عرضیه اینها که حصه‌ای از وجود ندارد بنا بر رأی اینها برای چه در حکمت متعالیه که صحبت از وجود است از این مطالب بحث می‌شود؟! فرض کنید در علم طب و پزشکی از آهنگری صحبت بشود، چه ارتباطی به همدیگر دارند؟! فرض بکنید که آن در یک مطلبی است و آن در یک مطلب دیگر است. در فلسفه نباید از این مسائل بحث بشود. بله، در علم منطق اشکال ندارد چون بحث روابط در آنجا هستند.